Page 74 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

บทที่ ๔
พิ ธี กรรมการแสดงละครชาตรี ในจังหวัดอ่ างทอง
ท่ามกลางกระแสโลกป ัจจุบัน ที่มีการเปลี่ยนแปลงอยู่ ตลอดเวลา มีการแข่งขันกันมากขึ้ น
ภาวะการบีบคั ้ นทางสังคมทําให้คนมีความเครียด ทุกข์กังวล จึงพยายามหาทางออก และแสวงหา
ที่พึ่งทางใจ ด้วยการพึ่ งพาสิ่งศักดิ ์ สิทธิ ์ ที่ตนเชื่อและนับถือ เพื่อขอสิ่งที่ ปรารถนา แต่ด้วยไม่แน่ใจว่า
สิ่งศักดิ ์ สิทธิ ์ ที่ตนร้องขอนั ้ น จะฟ ังเสียงของตนมากน้อยแค่ไหน จึงมีการยื่นข้อเสนอต่ อสิ่งศักดิ ์ สิทธิ ์
นั ้ น ๆ ในลักษณะที่ เรียกกันจนติดปากว่า “บนบาน” เป็นท่าทีของการยื่นหมูยื่นแมว
ละครชาตรี มีความสําคัญในด้านการนํ ามาใช้ในการแก้บน เพื่อขอให้สิ่งศักดิ ์ ได้ช่วยเหลือ
ตลอดมา การแสดงละครชาตรีเพื่อแก้บน ถูกนํามาใช้เป็ นสื่อที่จะได้มาซึ่งความสําเร็จ ในสิ่งที่ตั ้ ง
ความหวังไว้ ละครชาตรีจึงมีอิทธิพลต่อความเชื่อ ซึ่งวุฒิพงษ์ ทองก้อน (๒๕๔๓ : ๙๒-๙๕) กล่าวถึ ง
ความเชื่อเกี่ยวกับ การแก้บนโดยละครชาตรีว่า ละครชาตรีเป็ นสื่อที่ใช้ติดต่ อกับสิ่งศักดิ ์ สิทธิ ์ หรือ
เทพเจ้าตามความเชื่อของชาวบ้าน โดยเกิดความเชื่อมั ่ นทางไสยศาสตร์ว่ามีเทพคุ้มครอง สามารถ
จัดแสดงเพื่อแก้บนขอร้องให้สิ่งศักดิ ์ สิทธิ ์ ได้ช่วยให้ตนสมหวัง โดยมีคํามั ่ นว่า จะให้สิ่งของตอบแทน
ตามสัญญาไว้ หากเกิดผลสําเร็จก็นําละครชาตรีมาแสดงถวาย ความเชื่อดังกล่าว ยังไม่สูญหายไป
จากความเชื่อดังกล่ าวของคนในสังคมไทย ส่งผลให้ละครชาตรี เป็ นละครรําที่นิยมใช้แสดง แก้บน
มาแต่ โบราณ ด้วยความเชื่อที่ว่า ผู้แสดงละครชาตรีมีคาอาคม และสามารถติดต่ อกับเทพเจ้า หรือ
สิ่งศักดิ ์ สิทธิ ์ ได้ ใครจะหาละครแก้บนต้องหาละครชาตรี เพื่ อให้เทพเจ้าหรือสิ่งศักดิ ์ ช่วยดลบันดาลให้
ได้สิ่งที่ต้องการ
พิธีกรรมเป็ นสัญลักษณ์ ที่ตอกยํ้าคุณค่าทางวัฒนธรรมอันเกี่ยวข้องกับ ระบบความเชื่อ
ในสิ่งศักดิ ์ สิทธิ ์ หรือความเชื่อในภูติผีปีศาจ สิ่งที่ไม่สามารถพิสู จน์ได้ เป็ นความเชื่อเชิงปฏิบัติการ
(ศุ ภลักษณ์ พรกุลวัฒน์ , ๒๕๓๙ : ๙) พิธีกรรม จึงเกิดจากกิจกรรมที่ทําซํ้า ๆ เป็นหมู่คณะ ซึ่ งจะมี
ความหมายอย่างไรกับผู ้ปฏิบัตินั ้ น ย่ อมขึ้ นอยู่กับการตีความ หรือการให้ความหมายของแต่ละคน
ซึ่งพิธีกรรมของละครชาตรีที่ ใช้ในการแก้บน จึงเกิดขึ้นตามแนวคิดเดียวกับวัฒนธรรมอื่น ๆ และเมื่อ
ชาวละครได้ปฏิบัติกันต่อมา จึงเกิดเป็นวัฒนธรรมที่คงถือปฏิบัติในกลุ่ม
การแสดงละครชาตรี ส่วนใหญ่ มีวัตถุประสงค์ เพื่อแก้บน ขอให้สิ่งศักดิ ์ สิทธิ ์ ได้ช่วยเหลือ
จากความเชื่อดังกล่ าว จึงทําให้เกิดการกระทําต่างๆ ให้พ้นทุกข์และได้ร ับความสุ ข การกระทําต่าง ๆ
คือ พิธีกรรมนั ่ นเอง (สมปราชญ์ อัมมะพันธ์, ๒๕๓๖ : ๑๘) จากการศึกษา การแสดงละครชาตรีเพื่อ
แก้บน ส่วนที่เป็ นพิธีกรรมของละครชาตรี ในจังหวัดอ่างทอง พบว่า มีรายละเอียดในพิธีกรรมแต่ละ
ขั ้ นตอนของการแสดงละครชาตรี ดังนี้