Page 76 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๖๕
ป ัจจุบันรู ปแบบของโรงละครชาตรี เปลี่ยนแปลงไป ส่งผลให้ พิธีกรรมการปลูกโรง
ของละครชาตรี ในจังหวัดอ่างทอง ที่เคยถือปฏิบัติต้องปร ับเปลี่ยนไปด้วย จากการศึกษาพิธีกรรม
การปลูกโรงในป ัจจุบัน พบว่า ละครชาตรีในจังหวัดอ่างทอง ไม่ประกอบพิธีกรรมปลูกโรง เนื่ องจาก
รูปแบบของโรงละครในป ัจจุบันไม่มีเสากลาง และไม่มีผู้ใดได้สืบทอดคาถาประกอบพิธีไว้ การทําพิธี
ดังกล่าวจึงสูญหายไป มีเพียงการจุดธูป เทียน เคารพสิ่งศักดิ ์ สิทธิ ์ ณ บริเวณสถานที ่ นั ้น ๆ ได้แก่
พระภูมิเจ้าที่ แม่ พระธรณี เพื่อเป็นการกราบขออนุญาตพระภูมิเจ้าที่ และขมาแม่พระธรณี เท่านั ้ น
๑.๒ การโหมโรง
เพลงที่ ใช้บรรเลงเป็ นอันดับแรก ก่อนมีการแสดงมหรสพต่าง ๆ โบราณจารย์ ได้นํา
เพลงหน้ าพาทย์ หลายๆ เพลง มาเรียบเรียงและบรรเลงติดต่อกัน แต่ละเพลงมีความหมายในทาง
ศักดิ ์ สิทธิ ์ เพลงโหมโรงลักษณะนี้ ใช้สําหร ับวงปี่ พาทย์โดยเฉพาะ เช่น โหมโรงเทศน์ โหมโรงโขน
โหมโรงละคร โดยมีความหมายเป็ น ๓ ประการ คือ ประการที่ ๑ เป็นการไหว้ครูทางดนตรี ประการ
ที่ ๒ เป็นการปร ับเสียงดนตรีและมือผู ้ เล่นให้เข้ากัน (ผู้เล่นอยู่ต่างคณะมาเล่นรวมกัน) ประการที่ ๓
เพื่อเป็นการประกาศให้คนทั ่ วไปทราบว่าที่นี้มีการแสดง และใกล้เวลาที่จะเริ่มแสดงแล้ว
การโหมโรง ในการแสดงละครชาตรี ในจังหวัดอ่างทองในอดีต พบว่า ใช้วงปี่ พาทย์
ชาตรี ซึ่งประกอบด้วย ปี่ โทนชาตรี กลองชาตรี ฆ้องคู่ ฉิ่ ง กร ับคู่ (ไม้ไผ่) ก่อนการแสดงละคร
ปี่ พาทย์ชาตรีจะโหมโรงเป็น ๒ ช่วง ในช่วงที่ ๑ จะทําต่อจากพิธีปลูกโรง การโหมโรงช่วงที่ ๒ จะเริ่ม
หลังจากพักกลางวัน ประมาณ ๑๓.๐๐ น. ส่าง นิ่มละมูล (๒๕๕๐ : สัมภาษณ์) กล่าวถึง การโหมโรง
ละครชาตรี ในอดีตว่า “เมื่อถึงเวลาโหมโรง ปี่ พาทย์ชาตรี จะบรรเลงด้วยการร ัวปี่ ตีขัดด้วยโทนและ
ตุ๊ก ๓ ลา หลังจากนั ้ นปี่เป ่าเพลงไปตามกระบวนจนจบ แล้วจึงจบด้วยการร ัว ปี่ ตุ๊ก โทน อีก ๓ ลา”
ป ัจจุบัน พบว่า การแสดงละครชาตรี ในจังหวัดอ่างทอง ใช้วงปี่ พาทย์เครื่องห้า คือ
ระนาดเอก ฆ้องวงใหญ่ ปี่ ใน ตะโพนไทย กลองทัด ฉิ่ง บรรเลงประกอบ แทนวงปี่ พาทย์ชาตรี
การทําพิธีโหมโรง เริ่มเวลาประมาณ ๙๐.๓๐ น. ผู้เป็ นโต้โผวงปี่ พาทย์ หรือผู ้ อาวุโสในวง จะเป็ น
ผู ้ ทําพิธี โดยนํากํานลที ่เจ้าภาพจัดไว้ ได้แก่ ดอกไม้ ธู ป เทียน เหล้า ๑ ขวด บุหรี่ ๑ ซอง และเงิน
จํานวน ๑๒ บาท (เงิน ๑๒ บาทนี้ โต้โผปี่ พาทย์จะเป็ นผู้เก็บไว้ เพื่อนํ าเงินนี้ไปซื้อของมาเซ่ นไหว้
ครู ในวันไหว้ครูปี่ พาทย์ประจําปี) เริ่มด้วยการจุดธูป เทียน ตั ้ งนะโม ๓ จบ และกล่ าวบูชาครู โดยมี
รายละเอียด ตัวอย่างบทคาถาบูชาครูปี่ พาทย์ ซึ่งคงอักขระเดิมไว้ ดังนี้
คาถาชุมนุมเทวดา
สะร ัชชัง สะเสนัง สะพันธุง นะรินทัง ปะริตตานุ ภาโว สะทา ร ักขะตู ติ
ผะริตวานะ เมตตัง สะเมตตัง สะเมตตา ภะทันตา อะวิกขิตตะจิตตา
ปะริตตัง ภะณันตุ
สัคเค กาเม จะ รูเป ศิริสิขะระตุเฏ จันตะลิกเข วิมาเน , ทีเป ร ัฎเฐ จะ
คาเม ตะรุวะนะคะหะเน เคหะวัตถุมหิ เขตเต , ภุมมา จายันตุ เทวา ชะละถะละ
วิสะเม ยักขะคันธัพพะนาคา , ติฎฐันตา สันติเก ยัง มุนิวะระวะจะนัง สาธะโว เม
สุณันตุ