Page 40 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๒๙
กรมศิลปากร (บางจังหวัดมีการสวมถุงเท้าแบบลิเก เช่น จังหวัดจันทบุรี) ตัวนางเปลี่ยนเครื่องสวม
ศีรษะเดิมที่ใช้ร ัดเกล้า เป็นมงกุฏกษัตริย์ เช่นเดียวกับลิเก (ยอดนาง) ถ้าตัวนางไม่ ใช่ตัวสําคัญ ใช้
กระบังหน้าแทนร ัดเกล้าเปลว (ร ัดเกล้าใบสาเก) บางคร ั ้ งพบว่ า ตัวนางยังเสริมแผงสังวาล แบบลิเก
ประดับหน้าอกทับบนผ้านาง ดนตรีประกอบการแสดง คือ วงปี่ พาทย์เครื่ องห้า ประกอบด้วย ปี่
ระนาดเอก ฆ้องวง กลอง ตะโพน ฉิ่ ง ทํานองเพลงร ับตามบทผู้แสดงส่งให้ ตัวละครร้อง ด้นกลอนเอง
ตามเนื้อร้องที่ เป็ นเรื่องจักร ๆ วงศ์ ๆ หรือแต่ งขึ้ นใหม่ ใช้ทํานองเพลงแบบละครนอก ไม่มีร่ายชาตรี
เพื่อความรวดเร็ว ทันใจคนดู ส่วนการให้จังหวะด้วยกร ับมีใช้น้อย นอกจากต่างจังหวัด ที่ยังแสดง
แบบดั ้ งเดิม
อมรา กลํ่าเจริญ (๒๕๓๖ : บทคัดย่ อ) ทําการศึกษาเรื่อง ละครชาตรี ที่แสดง ณ จังหวัด
พระนครศรีอยุธยา พ.ศ. ๒๕๓๕ - ๒๕๓๗ พบว่า ละครชาตรีในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ไม่ ใช่
ละครชาตรีของเดิมก่อนเสียกรุงศรีอยุธยาคร ั ้ งที่ ๒ แต่เป็ นการแสดงที่น่าจะเข้ามาในจังหวัด
พระนครศรีอยุธยา ภายหลัง คือประมาณ ๒๐๐ ปี ในสมัยต้นกรุงร ัตนโกสินทร์ โดยพวกละครที่ย้าย
ถิ่นฐานมาจากนครศรีธรรมราช การแสดงละครชาตรีมี ๒ ส่ วน ที่สําคัญ คือ พิธีกรรมก่อนการแสดง
และการแสดง พิธีกรรมในละครชาตรีที่สําคัญคือ การปลูกโรง การบูชาครู การร้องเชิญสิ่งศักดิ ์ สิทธิ ์
การรําถวายมือ การร้องเชิญครู การลาเครื่องสังเวย และการลาโรง ส่ วนการแสดงละครมีสภาพเป็น
ละครชาตรี และมีลักษณะแบบ ผสมละครนอก ละครพันทาง และลิเก ซึ่งมีละครชาตรี ในจังหวัด
พระนครศรีอยุธยา จํานวน ๙ คณะ มีผู้แสดงรวมทั ้ งสิ้น ๑๕๐ คน มีอายุระหว่าง ๕ ปี ถึง ๘๔ ปี
ผู้แสดงส่วนใหญ่เป็ นผู ้ หญิง
จันทิมา แสงเจริญ (๒๕๓๙) ทําการศึกษาเรื่อง ละครชาตรีเมืองเพชร โดยศึกษาประวัติ
โครงสร้าง ส่วนประกอบการแสดง และสถานภาพการประกอบอาชีพ ตั ้ งแต่ พ.ศ. ๒๕๓๗ - ๒๕๓๙
ผลการศึกษา พบว่า ละครชาตรีเมืองเพชรเป็นละครรําชนิดหนึ่ง ซึ ่ งพัฒนามาจากการแสดงพื้นบ้าน
ปร ับเปลี่ยนไปตามสภาพสังคมและเศรษฐกิจ ต่อมาปรากฏหลักฐานสมัยร ัชกาลที่ ๔ ซึ่งเห็นชัดว่า
รู ปแบบ เนื้อหาการแสดงละคร ได้ร ับอิทธิพลจากละครผู ้หญิงของหลวง ละครของผู้มีบรรดาศักดิ ์ จาก
กรุงเทพมหานคร และโนรา บุคคลสําคัญที่ มีบทบาทต่ อการพัฒนาละครชาตรีในสมัยแรก คือหลวง
อภัยพลร ักษ์ ข้าราชการหัวเมืองและบุตรีคือ หม่อมเมือง ซึ่ งเป็นภรรยาของเจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ ์
(เทศ บุญนาค) เจ้าเมืองในสมัยร ัชกาลที่ ๕ โครงสร้างการแสดง ประกอบด้วย ส่วนพิธีกรรมและ
การแสดง มีทั ้ งภาคเช้าตั ้ งแต่เวลา ๐๙.๓๐-๑๒.๐๐ น. และภาคบ่ายตั ้ งแต่เวลา ๑๓.๐๐-๒๑๕.๓๐ น.
ลํ าดับการแสดงมี ๒ แบบ คือ แบบเต็มรู ป โดยปลูกโรงการแสดง และแบบไม่ปลูกโรงการแสดง ซึ่ ง
มักเป็ นที่ วัด ลําดับการแสดงแบบที่ ๑ ภาคเช้าประกอบด้วย พิธีทําโรง บูชาครู โหมโรง ร้องเชิญ
สิ่งศักดิ ์ สิทธิ ์ รํ าถวายมือ ประกาศโรง รํ าซัดชาตรีแล้วแสดงละคร จากนั ้ นลาเครื่องสังเวย ก่อนเวลา
เที ่ ยงตรง ในภาคบ่ายประกอบด้วย โหมโรง ประกาศโรง แสดงละครและปิ ดการแสดงหรือพิธีลาโรง
ลํ าดับการแสดงแบบที่ ๒ ต่ างจากแบบที่ ๑ คือ ยกเว้นพิธีทําโรง รําซัดชาตรี และพิธีลาโรง โรงรํา
ของละครชาตรีมีขนาดกว้าง ประมาณ ๔ เมตร ยาวประมาณ ๕ เมตร พื้ นโรงเป็ นพื้นดินปูด้วยเสื่อ
หรือแบบยกพื้นไม้เตี้ ย ๆ มีเสากลางโรง ๑ ต้น คํ้าหลังคาและวางซองคลีหรือซองอาวุธ เตียงวาง