Page 39 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๒๘
๓.๕.๑.๔ พิมพ์สวรรค์
๓.๕.๑.๕ โม่งป ่า
๓.๕.๑.๖ แก้ วหน้าม้า
เป็ นต้น
๓.๕.๒ เรื่องนํามาจากคัมภีร์ป ัญญาสชาดก เช่ น
๓.๕.๒.๑ สังข์ทอง
๓.๕.๒.๒ พระรถเมรี
๓.๕.๒.๓ พระสุ ธนมโนห์รา
๓.๕.๒.๔ คาวี
เป็ นต้น
วัฒนธรรมการแสดงละครชาตรี ที่แสดงเอกลักษณ์ความเป็ นละครชาตรีนั ้น มักแสดงโดย
ใช้โรงละครที่ไม่มีฉาก มีเสากลางสําหร ับผูกซองอาวุธ ผู้แสดงแต่งกายในลักษณะ แต่งยืนเครื่อง
ใช้วงปี่พาทย์ชาตรี บรรเลงประกอบ ดําเนินเรื่องโดยใช้เพลงร่ ายชาตรีเป็ นหลัก เรื่องที่แสดงเป็นเรื่อง
จักร ๆ วงศ์ ๆ ที่นํามาจากคัมภีร์ป ัญญาสชาดก หรือสมุดข่อย พิธีกรรมในการแสดง ประกอบด้วย
พิธีกรรมก่อนการแสดง ได้แก่ การปลูกโรง การบูชาครู การโหมโรง การร้ องเชิญสิ่งศักดิ ์ สิทธิ ์ การรํา
ถวายมือ การร้องเชิญครู การรําซัดเบิกโรง พิธีกรรมก่อนพักการแสดง คือ การลาเครื่องสังเวย และ
พิธีกรรมหลักเลิกแสดง คือ พิธีลาโรง
งานวิ จัยที่เกี่ยวข้ อง
จากการศึกษางานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับละครชาตรี ปรากฎ ดังนี้
ผะอบ โปษะกฤษณะ และคณะ (๒๕๒๓) ได้ศึกษา วรรณกรรมประกอบการละเล่น
ละครชาตรี โดยรวบรวมวรรณกรรมที่ใช้ประกอบการแสดงละครชาตรี จากกรุงเทพมหานคร ลพบุรี
พระนครศรีอยุธยา ราชบุ รี เพชรบุรี นครปฐม อ่างทอง ระยอง จันทบุรี ตราด นนทบุรี และ
ฉะเชิงเทรา ผลการศึกษา พบว่า รู ปแบบการแสดงมีการเปลี่ยนแปลงเป็นแบบละครผสมลิเก โอกาส
ในการแสดงเพื่อแก้บน หรือร ับงานแสดงในงานต่าง ๆ การแสดงละครชาตรี ได้เปลี่ยนแปลงไปเป็น
การแสดงอาชีพคือ ร ับแสดงในงานต่าง ๆ หรือการแสดงตามวิกหรือโรงมหรสพเพื่อเก็บเงิน รูปแบบ
ไม่เหมือนละครชาตรีแต่ก่อน คงรูปอยู่แต่การซัดไหว้ครูเท่านั ้ น สถานที่หรือโรงแสดง ผู้ จัดหาใช้
สถานที่ ตามสะดวกแต่มีการกั ้ นม่าน มีทางออกสองทาง ม่านนั ้ นเป็นฉากรูปอะไรก็ได้ใช้ตลอดเรื่อง
คล้ายโรงลิเก บางจังหวัดมีการเปลี่ยนฉากตามท้องเรื่อง โดยใช้วิธีการชักรอก ด้วยเหตุที่ละครชาตรี
ต้องยกคณะไปเล่นตามที่ต่าง ๆ การจัดสถานที่แสดงจึงเป็นภาระของผู ้จัดหา แต่สําหร ับฉากจะเป็น
ของหัวหน้ าคณะ ผู้แสดง ตัวสําคัญ ๆ เป็ นหญิงล้วน ตัวตลก เช่น เสนา ฤาษี ใช้ผู้ชายแสดง หรือใช้
หญิงที่มีอายุเป็ นตัวพระหรือนางไม่ได้แล้ว มาแสดงเป็ นตัวตลก เครื่ องแต่ งตัว ตัวพระ เสื้ อเปลี่ยน
จากแขนยาวเป็ นแขนสั้ น ลดอินธนู มาทําเป็นกนกเล็ก ๆ ที่ปลายแขน เช่นเดียวกับละครนอกของ