Page 26 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๑๕
“ฉลูต้นปีโปรดปล่อยคนโทษในคุกสิ้น หมายสมโภชเจ้าฟ้าน้ อยแล้วเสด็จไป
ตีเมืองนคร เสด็จไปทัพเรือ ทรงเรือพระที ่ นั ่ งศรีสักหลาด เข้าปากนํ้าเมืองนคร
ณ วัน เดือน ๑๐ แรม ๗ คํ ่ า จุลศักราช ๑๑๓๑ ปี ฉลู เอกศก เจ้าพระยายมราช
เจ้าพระยาอภัยราชา เจ้าพระยาดาฤทธิรงค์ ยกทางสกลมารค ๓ ทัพไม่ทัน เสด็จ
เข้าเมืองได้แล้วเป็นวัน ทรงพระพิโรธ คาดโทษให้ตามเจ้านคร ที ่ หนีไปอยู่เมือง
จะนะ พระฤทธิเทวาเจ้าเมือง รู้ว่ากองทัพยกติดตามกลัวพระบารมี ส่ งตัวเจ้านคร
กับพวกพ้องพงศ์พันธุ์ ทั้ งละครผู้ หญิง เครื ่ องประดับเงินทอง ราชทร ัพย์สิ ่ งของ
ส่ งถวายมาพร้อม เสด็จลงมาสมโภชพระบรมธาตุ มีละครผู ้หญิง แล้วให้แต่งแห่
สระสนาน ๓ วัน...”
ละครชาตรี เป็ นละครที่เล่นมาแต่ก่อนมีลักษณะเป็นละครเร่ ตัวละครมีจํานวนน้อย
ลักษณะคล้ ายคลึงกับละครของอินเดีย ซึ ่งเรียกว่า ละครยาตรา หรือ ยาตระ หมายถึง ละครที่เล่นได้
ง่ายที่สุด มีที่ว่างก็เล่นได้โดยไม่ต้องอาศัยโรง ละครอย่างนี้มีพระเอกเป็ นกษัตริย์ คําว่ า กษัตริย์นี้
พวกอินเดียตอนเหนือ เรียกตามภาษาสันสกฤตว่า “กษัตรียะ” ภายหลัง พวกอินเดียตอนใต้ ร ับมา
และออกเสียงว่า “ฉัตรียะ” ไทยได้ละครแบบนี้ มาจากอินเดียตอนใต้ แต่ออกเสียง “ฉัตรียะ” ไม่ถนัด
จึงออกเสียง ตามสะดวกปากว่า “ชาตรี” นั ่ นคือ กําเนิดของละคร ที่มีพระเอกเป็ นกษัตริย์ คือ
ละครชาตรี (สมถวิล วิเศษสมบัติ, ๒๕๒๕ : ๒๔)
สอดคล้องกับที่ ธนิต อยู่โพธิ ์ (๒๕๓๑ : ๑๙-๒๐) ได้กล่าวถึง ที่มาของละครชาตรี ว่า
เป็ นละครที่มีมาแต่สมัยโบราณ มีอายุเก่าแก่ กว่าละครชนิ ดอื่น ๆ นอกจากนี้ วิธีการของละครชาตรี
มีลักษณะเป็นละครเร่ คล้ายของอินเดียที่เรียกว่า "ยาตรี" หรือ "ยาตราซึ่งแปลว่าเดินทางท่ องเที่ยว
ละครยาตรานี้ คือละครพื้นเมืองของชาวเบงคลี ในประเทศอินเดีย ซึ่งเป็นละครเร่ นิยมเล่นเรื่อง
"คีตโควินท์" เป็ นเรื่องอวตารของพระวิษณุ ตัวละครมีเพียง ๓ ตัว คือ พระกฤษณะ นางราธะ และ
นางโคปี ละครยาตราเกิดขึ้นในอินเดียนานแล้ว ส่วนละครรําของไทย เริ่มเล่นในสมัยกรุ งศรีอยุธยา
ตอนต้น จึงอาจเป็ นไปได้ที่ ละครไทยอาจได้แบบอย่างจากละครอินเดีย เนื่องจากศิลปะ วัฒนธรรม
ของอินเดีย แพร่หลายมายังประเทศต่างๆ ในแหลมอินโดจีน เช่น พม่า มาเลเซีย เขมร และไทย
จึงทําให้ประเทศเหล่านี้ มีบางสิ่งบางอย่างคล้ายกันอยู่มาก
สุนันทา โสร ัจจ์ (๒๕๒๖ : ๔๒) กล่าวถึง ที่มาของละครชาตรีว่า ในสมัยโบราณ ก่อนมี
ละครขึ้น ไทยเรามีแต่การขับร้อง ฟ้ อนรํา อย่างที่เรียกรวมอยู่ในจําพวก ระบํา เพราะมิได้เป็นเรื่อง
เป็ นราวแต่ อย่างใด ต่อมา เมื่อได้ร ับวัฒนธรรมด้านละครของอินเดีย จึงได้เกิดเป็ นละครชาตรีขึ้น
แต่แรกเดินแบบคล้ายคลึงกับของอินเดียมาก มีตัวแสดง ๓ ตั ว คือ ตัวนายโรง (ยืนเครื่อง) ตัวนาง
และตัวจําอวด (เป็นตัวเบ็ดเตล็ดด้วย) ดนตรี มีเครื่องปี่ พาทย์ประกอบเพียง ปี่ เลาหนึ่ง โทนและ
กลองอย่างละ ๑ คู่ และฆ้องเท่ านั้ น ละครชาตรีนี้ แพร่ หลายเป็นที่ นิยม อยู่ทางจังหวัดภาคใต้
เรียกว่า โนรา เพราะ เล่นแต่เรื่องนางมโนห์รา (พระสุธน) เป็ นพื้ น
ทั ้ งนี้ ธนิต อยู่โพธิ ์ (๒๕๓๑ : ๓๓๕-๓๓๖) เล่าถึง ตํานานละครชาตรี ไว้ดังนี้