Page 157 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๑๔๖
ร ักษาไว้ แต่จะเห็นได้ว่า บางส่วนของพิธีกรรมถูกตัดทอนไป เช่น พิธีกรรมก่อนการแสดง ตัดทอน
การปลูกโรง และการรําซัดเบิกโรง ส่วนพิธีกรรมหลังเลิกแสดง ตัดทอนการถอนโรง เนื่ องมาจาก
รูปแบบ ที่เป็ นองค์ประกอบของละครชาตรีเปลี่ยนแปลงไป ได้แก่ การใช้เวทีแสดง ที่ ละครชาตรี
ในอดีตใช้โรงแสดงกลางแจ้ง คลุมผ้าขึงสี่มุม และตั้ งเสากลาง เพื่อให้อากาศถ่ายเทสะดวก และยังใช้
สํ าหร ับผูกซองคลี (เครื่องอาวุธ) ประกอบพิธีปลูกโรง โดยใช้กิ่งมะยมผูกที ่ เสากลางนั ้ น ป ัจจุบันเวที
การแสดงเปลี่ยนแปลงไป มีฉากประกอบ ไม่มีเสากลาง จึงส่งผลให้พิธีกรรมที่ มีความเกี่ยวข้องกับ
เสากลางนี้ หายไปด้วย ทั้ งพิธีปลูกโรงและพิธีถอนโรง ส่วนการแสดงรําซัดเบิกโรง ละครชาตรี ใน
จังหวัดอ่างทอง ไม่ปฏิบัติเนื่องจาก เมื่อรูปแบบการแสดงละครชาตรี เปลี่ยนแปลงไปโดยนํารูปแบบ
การแสดงละครนอก ละครพันทาง และลิเกมาใช้มากขึ้น รูปแบบละครโนราทางใต้ จึงหายไปในที่สุด
ดังที่นิยพรรณ วรรณศิริ (๒๕๔๐ : ๒๘๑) กล่าวว่า การเปลี ่ ยนแปลง สําคัญต่อลักษณะวัฒนธรรม
ของมนุษย์ ถ้าปราศจากการเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรมแล้ว วัฒนธรรมก็ไม่สามารถพัฒนาขึ้นมาได้
อย่างไรก็ตาม พิธีกรรมการแสดงละครชาตรีเพื่อแก้บน ต้องทําควบคู่กันไปกับการแสดงละครชาตรี
เพื่อให้การแก้บนมีความศักดิ ์ สิทธิ ์ แต่เพื่อร ักษาส่ วนใหญ่ให้คงอยู่ จึงต้องมีการปร ับเปลี่ยนเพื่ อความ
สะดวก เรียบง่าย ตามกระแสสังคมที่เปลี่ยนแปลงไปด้วย
พิธีกรรมและความเชื่ออื่น ๆ นั ้ น พิธีกรรมไหว้ครูละครชาตรี ยังคงปฏิบัติตามแบบอย่าง
ในอดีต แต่มีการปร ับเปลี่ยนให้เหมาะสมกับสภาพป ัจจุบันนั ้ น จะเห็นได้ว่า ศิลปะการแสดงของไทย
ทุ กประเภท ยังยึดถือ ให้ความสําคัญกับพิธีไหว้ครู ซึ่งละครชาตรีเป็นศิลปะการแสดง ที่ยังคงถือ
ปฏิบัติอย่างเคร่งคร ัดด้วย แต่เพื่อความสะดวกในการปฏิบัติ รู ปแบบของพิธีกรรมจึงปร ับเปลี่ ยนให้
เหมาะสม ตามสภาพของการเป็ นศิลปะพื้นบ้าน
การขอขมาของผู้น้อยต่อผู ้อาวุโส สําหร ับศิลปะการแสดง นับเป็นสิ่งที่ถือปฏิบัติกันสําหร ับ
การแสดงในหลาย ๆ ประเภท เช่ น ลิเก โขน ละคร เนื่องจากในการแสดงอาจมีบทบาทในตัละครที่
ผู้แสดงที่มีอายุน้อยต้องแสดงกิริยา (ตามบทละคร) ที่ ไม่เหมาะสม ต่อผู ้ แสดงที่เป็ นผู้มีอายุสูงกว่า
นับเป็ นวัฒนธรรมอันดีงามของไทย ที่ยังร ักษาไว้เป็นเอกลักษณ์ในด้านการเคารพผู้ใหญ่
๓. ลักษณะการแสดงของละครชาตรีในจังหวัดอ่ างทอง
ขั ้ นตอนการแสดง เปิ ดเรื่องด้วยตัวพระที่เป็ นกษัตริย์ ดําเนินเรื่องหลายลักษณะ เช่น
ตัวเอกเดินทางออกจากเมือง ไปหาความรู้ ประพาสป ่า แต่งงาน ตัวเอกพบคู่ครอง ตัวเอกฝ ่ายชาย
อยู่กับฝ ่ายหญิง แล้วมีอันต้องพลักพราก ติดตามหากัน พบกันแต่จํากันไม่ได้ มีการทดลองใจกัน
เป็ นต้น และการปิ ดเรื่อง เป็ นขั ้ นตอนของศิลปะการแสดง เช่น ละคร ลิเก ใช้อยู่ทั ่ วไป
รูปแบบการแสดงละครชาตรี มีลักษณะเป็ นละครชาตรีผสมละครนอก ผสมละครพันทาง
และผสมลิเก สอดคล้องดังที่ สุ รพล วิรุ ฬร ักษ์ ( ๒๕๔๗ : ๓๖๕) ได้อธิบาย วิวัฒนาการนาฏศิลป์ ไทย
ในกรุ งร ัตนโกสินทร์ว่า การละครในสมัยร ัชกาลที่ ๔ ละครชาตรีกลายไปเป็ นละครนอก โดยนํา
รูปแบบละครนอกมาใช้ ทั ้ งบทละคร เครื่องแต่งกาย และปี่ พาทย์ คงแบบโนราของเดิมไว้เพียง
การรําไหว้ครู ประกาศหน้าบท และร้องร่ายชาตรีร ับโทนร ับกร ับ คนไทยชอบบนบานศาลกล่าว
และนิยมแก้บนด้วยละครชาตรี ละครชนิดนี้จึงแพร่หลายและยั ่ งยืน