Page 153 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๑๔๒
การดําเนินเรื่อง มีหลายลักษณะ เช่น ตัวเอกเดินทางออกจากเมืองไปหาความรู้ ประพาสป ่าแต่ งงาน
ตัวเอกพบคู่ครอง ตัวเอกฝ ่ายชายอยู่กับฝ ่ายหญิงแล้วมีอันต้องพลักพราก ติดตามหากัน พบกันแต่
จํากันไม่ได้ มีการทดลองใจกัน และดําเนินเรื่องไปถึงรุ่นลูก หลาน เครื่องมือที่ใช้ในการดําเนินเรื่อง
ได้แก่ สัตว์ต่าง ๆ ของคู่บารมี ของที่ระลึก เวทมนตร์ เทวดา อมนุษย์ และการปลอมตัว การปิ ดเรื่อง
โดยนายโรง หรือตัวตลก ปี่พาทย์บรรเลงเพลงกราวรํา หรือเพลงสรรเสริญพระบารมี (ตัด)
๔.๑.๒ ลักษณะการแสดง
๔.๑.๒.๑ แบบละครชาตรีผสมละครนอก โดยใช้วงปี่ พาทย์บรรเลง
ประกอบแบบละครนอก นํ าเพลงร้องแบบละครนอกมาใช้ แต่ยังคงความเป็ นละครชาตรี เช่น ร้อง
ประกาศหน้าบท ร้องเชิญครู เป็ นต้น
๔.๑.๒.๒ แบบละครชาตรีผสมละครพันทาง ปฏิบัติเช่นเดียวกับการแสดง
แบบผสมละครนอก แต่นําเรื่องภาษา มาใช้แสดง เช่ น พระอภัยมณี ราชาธิราช เป็ นต้น
๔.๑.๒.๓ แบบละครชาตรีผสมลิเก ปฏิบัติเช่นเดียวกับการแสดงแบบผสม
ละครนอก แต่นําเพลงร้องแบบลิเก เช่น เพลงราชนิเกลิง มาใช้ และแต่งกายเลียนแบบลิเก
๔.๑.๓ โอกาสที่แสดง การแสดงละครชาตรี ใช้แสดงดังนี้
๔.๑.๓.๑ การแสดงเพื่อแก้บน ๒ ลักษณะ คือ การรําเป็ นยก และ
การแสดงเป็ นเรื่อง
๔.๑.๓.๒ การแสดงเป็นมหรสพ พบน้ อย มีการใช้เวทีลอยฟ้ า และ
วงปี่ พาทย์มอญบรรเลงประกอบ
๔.๒ องค์ประกอบการแสดง
๔.๒.๑ การรํา มี ๒ ลักษณะ คือ
๔.๒.๑.๑ การรําตีบท ใช้รําแทนคําพูด กิริยาอาการ และการแสดงอารมณ์
๔.๒.๑.๒ การรําซัดท่า ใช้รําตามเพลงร่าย
๔.๒.๒ เรื่องและบทละคร
๔.๒.๒.๑ เรื่ องที ่ ใช้ เป็ นเรื่ องจักร ๆ วงศ์ ๆ จากบทพระราชนิพนธ์ และ
นิทานอ่านเล่ น
๔.๒.๒.๒ บทละคร นํามาจากสมุดข่อย สมุ ดบอกบทที่คัดลอกไว้ด้วย
ลายมือ และหนังสือวัดเกาะ เป็ นคําประพันธ์ประเภทกลอน ส่วนใหญ่ใช้บทเป็นแนวทางการแสดง
และมีการแต่งคําร้องเพิ่มเติม เพื่อเชื่อมรายละเอียดการแสดงให้ผู้ชมเข้าใจยิ่งขึ้น และมีการบอกบท
ตามแบบละครชาตรี
๔.๒.๓ เวทีการแสดงละคร มี ๒ ลักษณะ คือ ใช้เวทีชั ่ วคราว (มักใช้เต็นท์ผ้าใบ)
และเวทีตามวัดหรือศาลเจ้า
๔.๒.๔ วงดนตรีประกอบ ใช้วงปี่ พาทย์เครื่องห้า
๔.๒.๕ เพลงประกอบการแสดง ละครชาตรี ใช้เพลงลักษณะต่างๆ ดังนี้