Page 41 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

30
ระบบเศรษฐกิจครอบครั วและชุมชน เป็ นระบบที่ฝั งตัวอยู่ในพื้นที่สายญาติมิตรสังคม
วัฒนธรรมและประวัติ ศาสตร์ มี การช่ วยเหลื อซึ่ งกันและกัน มี ความอาทรต่ อกัน มีการ
แลกเปลี่ยนเพื่ อความพอเพียง เป็ นสังคมและวัฒนธรรมแบบชุมชน ไม่ใช่แบบปัจเจกชนสุ ดโต่ ง
ไม่ ใช่การแข่งขันและการเอารัดเอาเปรี ยบ เขตพื้ นที่อาจครอบคลุมตั้ งแต่หมู่ บ้านเดี ยว และขยาย
กว้างขึ้ นเป็ นหลาย ๆ ชุมชนหมู่บ้าน (ฉัตรทิพย์ นาถสุ ภา. 2544 : 17-35)
การดํารงอยู่ได้ของเศรษฐกิจชุมชนนั้นที่ ผ่านมาเป็ นเพราะการปรับตัวและการต่อสู้ของ
ครอบครั วและชุ มชนชาวบ้านเอง ชาวบ้านปรับตัวโดยการผันการใช้แรงงานครอบครัว จากการ
ผลิ ตข้าว สู่ การปลูกพืชหลายชนิ ด ไปสู ่การบริ การและการค้า โรงงานขนาดเล็กในชนบท และ
แม้จะต้องส่ งแรงงานส่วนหนึ่ งไปขายแรงงานในเมื องไกล ก็เพื่อรั กษาครอบครัวและชุมชนไว้
กระบวนการพยายามรักษาตัวเองของครอบครั วและชุมชนนี้ มีทั้งทําต่างกัน และทําเหมือนกันเป็ น
เครื อข่ ายช่วยเหลื อซึ่ งกันและกั นในท้องถิ ่น สายญาติ มิตร ระหว่างหมู่ บ้าน ซึ่ งแสดงถึ ง
ความสําคัญและพลังผูกพันของสถาบันครอบครัวและชุมชนในเศรษฐกิ จชาวบ้านของไทย การรู ้
สํานึ กในความผูกพันและพลังของครอบครัวและชุ มชนนี้ ปรากฏเด่นชั ดขึ้ นมาเมื่อมี ปัญหาหรื อ
วิกฤติ สมาชิกในครอบครัวต้องช่วยกันทุกวิถี ทางรักษาวัฒนธรรมชุมชน รั กษาเศรษฐกิจชุมชน
เพื่อต่อสู่กับเศรษฐกิจระบบทุนนิ ยม
เศรษฐกิจชุมชนเป็ นวิถีคิดและวิ ถีปฏิบัติของคนในชุ มชนนั้ น ๆ แกนกลางของเศรษฐกิจ
ชุ มชนคือการให้ความสําคัญกับคน ความกลมกลืนของคนในชุ มชนกับวัฒนธรรมชุ มชน โดย
เศรษฐกิจชุมชนนั้ นเกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมชุมชน กล่าวได้ว่า วัฒนธรรมของชาวบ้านมีความเป็ น
อิสระจากวัฒนธรรมชนชั้น (บัวพันธ์ พรหมพักพิง. 2546 : 1-25) ส่ วนอานันท์ กาญจนพันธ์ มอง
ว่า วิถีการผลิตที่ไม่ ใช่ทุนนิ ยม เน้นการผลิตเพื่อย ังชี พ ผู ้ คนมี สภาพทางสังคมไม่แตกต่างกันมาก
นัก จะมีเพี ยงการแลกเปลี่ยนของกํานัลแบบ Barter แต่ ย ังไม่มีระบบการตลาดที่เกิ ดขึ้ นอย่าง
ชัดเจน การกระจายมักจะตั้ งอยู่บนพื้นฐานของ Social Utility คือการคํานึงถึงประโยชน์ต่ อ
สังคมในการดํารงอยู่ร่วมกันอย่างสันติสุ ข ส่วนเศรษฐกิจระบบทุ น หลักสําคัญคือเปลี่ยนปั จจัย
การผลิตทุกอย่าง ไม่ว่าที่ดิน แรงงาน และทุนเอง ให้กลายเป็ นสินค้าทั้งสิ้น สิ ่ งเหล่านี้ อานันท์
กาญจพันธ์ มองว่าจะส่ งผล ทําให้เศรษฐกิ จชุมชนในสังคมไทยเสื่ อมสลายลงหากไม่มีการเยียวยา
(อานันท์ กาญจนพันธ์. 2549 : 18-23)
การพัฒนาประเทศที่ได้ปรั บเปลี่ยนโครงสร้างจากเกษตรกรรมไปสู่ อุตสาหกรรม
นับว่ามี ความสําคัญต่อการผลิตของชุมชนชนบทมาก เนื่ องจากการปรับเปลี่ ยนโครงสร้างดังกล่าว
ส่ งผลต่อการผลิตของชุมชนในชนบทที่ใช้แนวทางการผลิตแบบพึ่ งตนเองอาศัยปั จจัยการผลิตที่มี
ในท้องถิ่ นเปลี่ยนไปสู ่ การผลิตเพื่อการค้า เพื่อตอบสนองการพัฒนาประเทศภายใต้อํานาจทุ น