Page 49 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๔๒
สุดที่รัก
ดาวพยักหยอยหยอยพร๎อยแสงหา
ตรงปลายเคียวเรียวรองเดือนทองทา
ทํองนภาเคียงเห็นเชํนวั นนั้น
(ขอบฟ้าขลิบทอง: ชนแสนแหงนฟ้าเฝ้ าหาดาว, หน๎า ๗๕)
การใช๎คํา เกริ่นหรื อคํา เรียกขานดังกลําว ทําให๎วรรคนําเรื่อง ของบทกวีมีจํานวน คําไมํครบตาม
รูปแบบฉันทลักษณ๑ คือมีเพียงสองถึงห๎าคํา แตํสํ วนใหญํมักเป็นสองคํา
การใช๎คําเกริ่นและคําอาลปนะนี้ เป็นขนบ ปกติของ กลอนบทละครไทย แตํการที่ “อุ ชเชนี ”
นํามาใช๎ในบทกวี นิพนธ๑รํวมสมัย ทั้ง มิใชํบทละครอีกด๎วยนั้น ควรถื อได๎วําเป็นการเสนอความแปลกใหมํ
เป็นประดิ ษฐการใหมํ ที่ทําให๎เกิดเป็นลีลาเฉพาะตัวอยํางนํ าสนใจ เนื่องจากบทกลอนทั่วไปตํางจา กบท
ละคร ซึ่งโดยธรรมชาติจะประกอบด๎วยบทเจรจาระหวํางตั วละคร ทําให๎ต๎องมีคําเรียกขาน คําทักทาย
โดยอัตโนมัติ รวมทั้งการเกริ่นเพื่อเปิดนําตั วละครเข๎าสูํการนําเสนอบทบาทของตน ลักษณะการใช๎บท
อาลปนะและการเกริ่นนําจึงเป็นสิ่งที่ควบคูํมากับบทละคร ดังจะเห็นได๎วํา ขนบนิ ยมการใช๎คําอาลปนะ
และคําเกริ่น นี้ ได๎ ปรากฏใน บทละคร แตํครั้ งกรุงศรีอยุธยา สืบทอดมาจนถึงบทละครที่ ประพันธ๑ขึ้นใน
สมั ยกรุงรัตนโกสินทร๑ ดังการใช๎คําอาลปนะในบทละครเรื่อง “สังข์ ทอง ครั้ งกรุงเกํา”
น้องแก้ ว แมํนแท๎แนํแล๎ วอยํางสงสั ย
ผัวรักจะเลําเข๎าให๎ใจ บั ดนี้หัสนัยน๑เธอลงมา
(สังข์ทอง ครั้งกรุงเก่า, ๒๕๐๘, หน๎า ๑๒๕)
การใช๎คําอาลปนะในบทละครสมัยรัตนโกสินทร๑ พระราชนิพนธ๑เรื่อง เงาะป่า
ชื่นใจ ที่เงาไม๎ราบรํมลมพัดฉิว
หอมกระถินกลิ่นไกลใจริ้วริ้ว หรือใครลิ่วลมแฉลบแอบมอง
(พระบาทสมเด็ จพระจุลจอมเกล๎าเจ๎าอยูํหัว, ๒๕๐๕, หน๎า ๔๑)
จอมขวั ญ จะเวียนโศกศัลย๑ไปถึงไหน
บิดรมารดาคลาไคล เพราะเชื่อในตัวพี่ที่เจตน๑จง
หน๎า๑๓๖๘) ให๎ความหมายตรงกันวํา หมายถึ ง ‚การพูด, การสนทนา , การเรียก, การทักทาย , ในไวยากรณ๑หมายถึง คําที่ ใช๎เรียก หรือ
ทักทายผู๎ที่ตนจะพูดด๎วย‛