Page 41 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

ที่มาของคาว่า “สามชุก”
ในถิ่นนี้มีกระชุก ละลานตา นําไม๎ไผํป่ามาสานกัน
ใช๎ใสํของหิ้ วไปได๎ทุกที่ หรือบางทีเรียกสามชุกทุ กเขตขัณฑ์
บ๎างก็วํามาจากทางสามแพร่งพลัน เมื่อกํ อนนั้นค๎าขายมาชุมนุม
ทั้งลู กค๎าแมํ ค๎ามาเต็มยําน รํ วมสามด๎านคนถ๎วนทั่ วมามั่วสุม
เรียกสามชุกเพราะสามทางชํางชุกชุม ทุกมุมเมืองเรี ยกขานเนิ่นนานมา
สุภร ผลชีวิน (๒๕๒๒)
สําหรับคําวํา “สามชุก” นั้นมาจากการเลําขานตํอๆกั นมาหลายนัยด๎วยกันดังนี้
นัยแรก มาจากคําวํ า “กระชุก หรือ สีชุ ก” เป็นภาชนะที่ชาวบ๎านนํ ามาใช๎ใสํ ของ ในการแลกเปลี่ยน
ซื้อขาย โดยบรรดาพํ อค๎า แมํค๎ า และชาวบ๎านตํ างนิยมสานกระชุ ก ไว๎ใสํ สินค๎าของตนเอง ซึ่ งมีหลายรู ปแบบ
เชํน รูปฟักผําตามยาว เพื่อใช๎ใสํ ของในเกวียน เชํน ข๎ าวเปลือก นุํน และถํ าน แบบทรงกลมสูง ไว๎ สําหรับบรรจุ
ของที่ ตกค๎ างจากการซื้อขาย เพื่ อรอเวลาขายตํ อไป การที่บริ เวณดั งกลํ าวมี การซื้ อขายกันมาก กระชุ ก
จึงกลายเป็นอุปกรณ์ ทางการค๎าที่ใช๎กั นอยํางแพรํ หลาย สํงผลให๎ชาวบ๎านทั้งในท๎องถิ่ น และตํางท๎ องถิ่นพากั น
เรียกละแวกนั้นวํา “บ๎านกระชุก” หรือ “บ๎านสามชุก” เรื่อยมา
นัยที่ ๒ มาจากการที่ ชุมชนยํานนี้ มีทํ าเลที่ตั้ งเป็นบริเวณที่มีเส๎นทางติ ดตํอค๎าขายได๎ ถึง ๓ เส๎นทาง
ได๎แกํ เส๎นทางน้ํา (ทางเรือ) มี ๒ เส๎นทาง คือ ทางทิศเหนือ มาจากชัยนาท –นครสวรรค์ และทางทิศใต๎ มาจาก
กรุงเทพฯ –สมุทรสาคร เส๎นทางบก ๑ เส๎นทาง คือ ทางทิศตะวั นตก ที่มาจากหนองหญ๎าไซ และดํานช๎ าง ทําให๎
ยํานนี้กลายเป็ นชุมทางการค๎ าที่ มีลักษณะเป็ นทาง “สามแพร่ ง” มีผู๎ คนทําการค๎ าขาย “ชุ กชุ ม” ด๎ วยลักษณะ
ดั งกลําว เมื่อเรียกนานเข๎าก็เกิ ดการผนวกคํา ระหวําง “สามแพร่ง” กั บ “ชุกชุม” กลายเป็ น “สามชุก” ที่ใช๎เรียก
บริเวณชุมชนการค๎า ดังกลําวตั้งแตํนั้นมา
ความเป็นมา
ชุ มชน “สามชุ ก” แหํ งแรก ตั้ งอยูํบริ เวณทํายาง บ๎ านสามชุก ทางฝั่งตะวั นตกของลํ าน้ํ าทําจี น
ตรงข๎ ามกับวั ดสามชุกโดยมีลั กษณะเป็นชุ มชนการค๎าริ มแมํน้ํ า และพั ฒนาขึ้นเป็นชุมชนแหํ งการแลกเปลี่ยน
สิ นค๎าของชาวบ๎านในท๎องถิ่ นสามชุกและละแวกใกล๎เคี ยง การเปลี่ยนแปลงวิถี ชุ มชน เป็นชุมชนการค๎ านั้ น
สันนิษฐานวํานําจะเริ่มในปี พ.ศ.๒๓๗๐ เนื่องจากในชํวงนั้น ได๎มีการกํอสร๎างศาลเจ๎าพํอหลั กเมืองประจําชุมชน
การค๎าขึ้ นอยํางเป็นกิ จจะลักษณะ มี ชื่ อวํา เหลํ า ปึง เถํา กง เพื่อปกปั กรักษาชาวบ๎านที่อยูํอาศัยในชุ มชน และ
คุ๎ มครองชาวบ๎านที่เดิ นทางเข๎ามาติ ดตํ อค๎าขาย ซึ่งเป็นสัญลั กษณ์บํ งบอก ให๎ชุ มชนแถบนั้นรั บรู๎กั นทั่วไปวํ า
การศึ กษาภูมิหลังทางประวัติ ศาสตร์ กระบวนการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรม : กรณีศึ กษาชุมชนตลาดสามชุก ๑๔