Page 242 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

220
ประเพณีปอยส่ างลอง *
1. ประวัติปอยส่ างลอง
คาว่า “ปอยส่ างลอง” เป็ นภาษาไทใหญ่เกิดจากคา 3 คา มาสมาสกั น คือ คาว่า “ปอย”
แปลว่า“งาน” คาว่า “ส่าง” สั นนิ ษฐานว่าเพี้ยนมาจากคาว่า “สาง” หรื อ “ขุ นสาง” หมายถึงพระ
พรหม ในหนังสื อธรรมะของชาวไทใหญ่กล่าวถึงว่า “พระคณิตพรหมได้ถวายจีวรแก่เจ้าชายสิทธัต
ถะ ณ ริ มฝั ่งแม่น้ าอโนมา เมื่อคราวที่หนี ออกไปบวช” อี กความหมายหนึ่ งนั้ น คาว่า “ส่ าง” มาจากคา
ว่า “เจ้าส่ าง”หมายถึงสามเณร ส่ วนคาว่า “ลอง” มาจากคาว่า “อลอง” แปลว่า พระโพธิ สัตว์ หรื อ
หน่ อพุทธางกู รดังนั้ นงาน “ปอยส่างลอง” ก็คืองานบวชลูกแก้วของชาวล้านนานั ่นเอง ประว ัติ ความ
เป็ นมา ส่างลองมีความหมาย 2 นัย ดังนี้
นัยที่หนึ่ งเป็ นคาผสมระหว่างคาว่า “ส่ าง” หมายถึ ง เจ้าส่ าง คือสามเณรในภาษาไทย กับคา
ว่า“ลอง” หรื อ “อลอง” หมายถึงหน่ อกษัตริ ย์หรื อผู้ ที่ เตรี ยมจะเป็ นส่ างลองคือผู ้ ที่ เตรี ยมจะเป็ น
สามเณรการเป็ นส่ างลองนั้นเป็ นการเลี ยนแบบประว ัติ ของพระพุทธเจ้าตอนที่ เป็ นเจ้าชายสิ ทธัตถะ
ครองกรุงกบิ ลพัสดุ์ก่ อนจะออกผนวก การกระทาทุกอย่ างในช่วงเวลาการเป็ นส่ างลองจะปฏิบัติ
เสมือนการปฏิ บัติ ต่อพระมหากษั ตริ ย์ เป็ นความเชื่ อตามวรรณกรรมไทใหญ่เรื่ องอะหน่าก้าดตะ
หว่างซึ่ งกล่าวถึงพระเจ้า อ่าจ่ าตะซาดมังจี (อชาตศัตรู )หลังจากที่ได้ สานึกผิดในการทาปิ ตุฆาตโดย
หลงผิดไปร่ วมมื อกับพระเทวทัตทาบาปหนักต่าง ๆ แล้วได้ทูลถามพระพุทธเจ้าว่าทาอย่างไรจะได้
เป็ นเหล่ากอของพระพุ ทธเจ้าคือเป็ นอลองพญา (หน่อพุทธางกู ร) พระพุทธองค์ทรงตอบว่าต้องนา
บุตรชายเข้าบวชในศาสนา จึงได้นาเจ้าชายอะจิ้ กต๊ะมังซา (อชิ ตกุ มาร)พระราชโอรสของพระองค์
เข้าบรรพชาเป็ นสามเณรและทรงมีพุทธทานายว่าอชิ ตสามเณรจะมาตรัสรู้ เป็ นพระศรี อริ ยเมตไตย
พระพุทธเจ้าแห่ งภัทรกัปป์ นี้ วรรณกรรมฉบับนี้ แต่งเมื่ อประมาณ 100 ปี เศษ โดยพระอู ่ก่ าวิจิ ่งต่า ว ัด
สบตุ๋ง เมืองตุ๋ งจังหว ัดจ้อกแมประเทศพม่าและพิมพ์เมื่อปี พ.ศ. 2508
นัยที่สอง ถือตามความในวรรณกรรมไตเรื่ อง“อ่าหนั ่นต่าตองป่ าน” หรื อ เรื่ องการทู ลถาม
ของพระอานนท์ แต่ งขึ้ นเมื่ อประมาณ 200 ปี เศษโดยพระสุ หนั ่นต่า บ้านกุ๋ นอ้ อ จังหว ัดจ้อกแม
ประเทศพม่า กล่าวถึ งเรื่ องต่าง ๆ ที่พระอานนท์ทูลถามพระพุทธเจ้าในเรื่ องเหล่ านั้ นมีอยู ่เรื่ องหนึ่ งที่
* สานักงานว ัฒนธรรมจังหว ัดแม่ฮ่องสอน. ประวัติศาสตร์ วัฒนธรรมจังหวั ดแม่ฮ่ องสอน. เชียงใหม่
: เจริ ญว ัฒน์การพิมพ์.2549.