Page 343 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๓๒๕
ทางด้ านตะวันตกบริเวณลุ ่ มแม่นํ ้ าปิ งและทิศตะวันออกบริเวณลุ ่ มแม่นํ ้ าป่ าสัก จากศิลาจารึกหลักที่ ๒
ศิลาจารึกวัดศรีชุม จังหวัดสุโขทัย ได้ กล่าวถึงการขยายอํ านาจทางเศรษฐกิจและการเมืองของชุมชน
เมืองในลุ่มแม่นํ ้ ายม และลุ่มแม่นํ ้ าน่ าน ในรัชสมัยของพ่อขุนศรีนาวนําถม ขุนในเมื องเชลียง (ศรีสัชนา
ลัย) เป็ นเจ้ าเมืองปกครองในฐานะเมืองขึ ้ น ขอมได้ ครอบครองเมืองศรี สัชนาลัย และสุโขทัยเมื่ อ
ประมาณกลางพุทธศตวรรษที่ ๑๘ ซึ่งสันนิษฐานว่าเป็ นการขยายเมือง โดยการรวบรวมเมืองเป็ นเมือง
คู่ ดังปรากฏเรียกในศิลาจารึ กว่า “นครสองอัน” การรวมเมื องเป็ นเมืองคู่นี ้ เป็ นการรวมทรัพยากร
สําหรั บการขยายเมืองให้ เป็ นแว่ นแคว้ นใหญ่โตขึ ้ น พระองค์มีโอรส ๒ พระองค์ คือ พ่อขุนผาเมื อง เจ้า
เมืองราด และพระยาคําแหงพระราม เจ้ าเมืองสระหลวงสองแคว (เมืองพิษณุโลก) พ่อขุ นผาเมืองนํ ้ า
ปรากฏความในจารึกว่ากษัตริย์ ขอมในสมัยนั ้ น ซึ่งสันนิษฐานว่า คือพระเจ้ าชัยวรมันที่ ๗ (พ.ศ. ๑๗๒๔
– ๑๗๖๑) ได้ยกราชธิดาคือ “นางสุขรมหาเทวี” ให้ เพื่อสร้ างสัมพันธไมตรีพร้ อมทั ้ งพระราชทางเครื่อง
ราชูปโภค คือพระขรรค์ชัยศรี และพระนามเฉลิมพระเกี ยรติว่า “ศรีอินทราทิตย์ หรื อ ศรี อินทรบดินทรา
ทิตย์” อาณาเขตของกรุงสุโขทัยในสมัยพ่อขุนศรีนาวนําถม คงไม่กว้ างขวางเท่าใดนัก สันนิษฐานว่า
ครอบคลุมถึงเมื องฉอด (เมืองสอด) ลําพูน พิษณุโลก และอํานาจในสมัยขอมในการควบคุมเมืองใน
อาณาเขตในสมัยของพ่อขุนศรี นาวนําถมคงไม่มั่นคงนัก แต่ละเมื องคงเป็ นอิสระในการปกครองตนเอง
เมืองหลายเมืองคงเป็ นเมืองในระบบเครื อญาติ หรือเมื องที่มีสัมพันธไมตรีต่อกัน ภายหลังเมื่อพ่อขุ นศรี
นาวนําถมสิ ้ นพระชนม์ คงเกิดความวุ่นวายในเมืองสุโขทัย ขอมสมาดโขลญลําพง ซึ่งสินนิษฐานว่าอาจ
เป็ นเจ้ าเมืองลําพง ซึ่งเป็ นเมืองที่ ปรากฏชื่อในศิลาจารึก หรื ออาจเป็ นขุนนางขอมที่กษัตริ ย์ขอมส่งมา
กํากับดูแลอยู่ที่สุโขทัย ได้ นํากําลังเข้ ายึดเมืองสุโขทัย ศรี สัชนาลัย และเมืองใกล้ เคียงไว้ ได้ พ่อขุนผา
เมือง เจ้ าเมืองราดและพระสหายคือพ่อขุนบางกลางหาว เจ้ าเมืองบางยาง ได้ รวมกําลังกันปราบปราม
จนได้ ชัยชนะ พ่อขุ นบางกลางหาวยึดได้ เมืองศรี สัชนาลัย ส่วนพ่อขุนผาเมืองเข้ ายึดเมืองสุโขทัยไว้ ได้
เมื่อได้ เมื องสุโขทัยแล้ ว พ่อขุนผาเมืองได้ ทรงมอบเมื องสุโขทัยให้ แก่พ่อขุนบางกลางหาวพร้ อมทั ้ งพระ
นามที่กษัตริ ย์ขอมเคยแต่งตั ้ งพ่อขุ นผาเมืองคือ “ศรี อินทรบดินทราทิตย์” ด้ วยเหตุดังกล่าวนี ้ พ่อขุนบาง
กลางหาว จึงได้ ขึ ้ นครองราชย์ ณ เมืองสุโขทัย มีพระนามว่า “พ่อขุนศรี อินทราทิตย์” เป็ นปฐมกษั ตริย์
ราชวงศ์พระร่วง ส่วนพ่อขุ นผาเมืองได้ กลับไปครองเมืองราดดังเดิม หลักฐานในศิลาจารึ กกล่าวว่า หลัง
สมัยพ่อขุ นรามคําแหงฯ เมื องต่าง ๆ ในอาณาเขตของสุโขทัยได้ แยกตัวเป็ นอิสระ ไม่ยอมรับศูนย์
อํานาจที่เมืองสุโขทัยเหมือนดังเช่ นสมัยที่พ่อขุนรามคําแหงฯ ดํารงพระชนม์ชีพอยู่ ปรากฏข้ อความใน
ศิลาจารึกหลักที่ ๓ ศิลาจารึ กนครชุม จังหวัดกําแพงเพชรว่า “บ้ านเมืองขาด…หลายบั ้ น หลายท่อน
แชว หลายบั ้ นหลายท่อน ดังเมืองพ… นกเป็ นขุนหนึ่งเมืองคนที่ พระบาง หาเป็ นขุนหนึ่ง เมืองเชียง
ทองหาเป็ นขุนหนึ่ง…” ความแตกแยกของเมื องต่าง ๆ ในอาณาจักรสุโขทัย หลังสมัยพ่อขุ นรามคําแหง