Page 132 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

- 124 -
รากฐานความคิดที่ว่าชาวอิ ้วเมี่ยนมีสิ ทธิ “สื บเผ่าพันธุ์บรรพชน อยู่พ้นการเกณฑ์หรื อภาษี มีเสรี ทั่ว
เขตเขา” ถูกทิ ้งร้างในทางความทรงจําซึ่ งคุ ณค่าของความเป็ นมนุษย์สื บสายโลหิ ตจากบรรพกาลสู่
อนาคต ความเจริ ญรุ่ งเรื องในอดีต(เกี่ยวกับวิถีชี วิตทางวัฒนธรรมแบบคนอยู่ ในป่ า ป่ าอยู่คู่กับคน)มา
นานนั้ น ได้พร่ าเลือนไปจากมโนภาพและสามัญสํานึกของสมาชิ กชุมชนไปนานมากแล้ว เมื่อ
บางส่ วนต้องถูกผลักถูกดันให้ละถิ่นฐานเดิ ม ได้ระหกระเหินเร่ ร่อนเป็ นแรงงานราคาถูกอยู่ใน
ชุมชนเมืองใหญ่ ต้องยอมเสี่ ยงภัยทุกชนิดเพื่ อที่จะเก็บเงินได้จากการขายแรงงานชั้ นตํ่าเพราะด้อย
การศึ กษา(ทั้งในและนอกระบบ) แล้วส่ งไปให้พ่อแม่ที่หมดหนทางทํามาหากินเพราะหมดสิ้ น
แผ่นดินทํากิน สิ้ นสิทธิเหนื อผืนป่ าที่เคยคลุกคลีหล่อเลี้ ยงกันมา
มนุษย์(อิ้วเมี่ ยน)รุ ่นใหม่ สู ญเสี ยความศักดิ์ สิ ทธิ์ ในการจัดการปัญหาความสัมพันธ์ ภายใน
ชาติพันธุ์ ถูกพรากจากความหวังความเชื่อหรื อความศรั ทธาในหลักแห่ งคุณค่าของความเป็ นมนุ ษย์
ไปมาก องค์ความรู ้ต่ างๆก็ดู จะลดน้อยเสื่ อมถอยลงตามกาลเวลา การศึกษาตามระบบของรั ฐชาติ
ไม่ได้สอนคนให้เชื่อในหลักความยุติธรรม ไม่แนะนําให้ทําความรู ้จักตัวตนของสังคมที่ เขาอยู่ แต่
สอนให้เชื่อว่าสิ ทธิในทรัพย์สิ นมีเพียงสองบุคคลที่ถื อครองได้ หนึ่ งคือรัฐ สองคือเอกชน เอกชนอยู่
ใต้อํานาจการปกครองของรัฐ ต้องได้สิ ทธิเท่าที่รัฐจะระบุอนุ ญาตให้เท่านั้ น ส่วนสิ ทธิ ชุมชนกับ
พื้ นที่ส่ วนที่เคยกันไว้เป็ นของส่วนรวมนั้ น รั ฐจะได้เป็ นผู้ รั บไว้ดู แลเองทั้งหมด สิ ทธิชุมชนบนพื้นที่
สู งควรให้การยอมรับและสถาปนาไว้ให้คงอยู ่ คู ่กับชาติ พันธุ ์ส่ วนน้อยนี้ ไหม? รั ฐไม่รับทราบ
ผู ้ วิจัยได้กระทําการสํารวจวิจัยและการเฝ้ าสังเกตมุ ่งเน้นไปที่ การเข้าไปมีส่ วนร่วมรับรู ้รับ
ฟั งอย่างใกล้ชิด พร้อมทั้ งขอความเป็ นได้ถึงข้อมูลที่เก่าแก่กว่าวันที่ ผู ้ วิจัยจะได้ดําเนินโครงการวิจัยนี้
ซึ่ งมีอยู่ด้วยกันหลายประเด็น ขออธิบายตามลําดับดังนี้
1. ว่ าด้วยสิ ทธิชุมชนเรื่องการดู แลและใช้ ประโยชน์ จากทรั พยากรธรรมชาติ
การใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติ เป็ นสิทธิธรรมของรัฐหรื ออํานาจที่ไร้ขอบเขต
ของประชาชน เป็ นเรื่องที่ มีการต่อสู ้ถกเถียงกันมานานหลายปี แล้ว ว่าควรที่จะจัดการกับ
ทรั พยากรธรรมชาติที่มีอยู่อย่างไรถึงจะเกิดความเป็ นธรรมและเป็ นประโยชน์กับทุกฝ่ าย(อานันท์.
2548:) อย่างที่ใครหลายคนมองว่าอย่างนี้ ถูกอย่างนี้ ผิด โดยไม่มีคําว่า ต่างมี ถูกมีผิดบ้างปะปนกัน
แล้วจะให้มันลงตัวที่ตรงไหนอย่างไรเรามาคุยกัน หาจุดสมดุ ลของปัญหาว่าจะแก้ไขกันอย่างไร
ปัญหาเรื่ องทรัพยากรธรรมชาติก็ มีสาเหตุมาจากการมองอะไรเพียงมุมเดียว มองจากฐานยืนของ
ตนเองพียงจุ ดเดียวแล้วบอกว่าทุกคนต้องเห็ นตามที่ตนเองเห็นแม้จะยืนอยู่บนจุดที่ต่างกัน เลยเป็ น
ที่มาของปั ญหาเรื่องนี้ กรณี ศึกษานี้ ได้เก็บข้อมูลมาจากหมู่บ้านผาลั้ง ในช่ วงปี พ.ศ. 2500-2514
หมู่บ้านนี้ เป็ นหมู่บ้านหลักของหมู่ที่ 4 ตําบลห้วยชมภู อําเภอเมือง จังหวัดเชียงราย เป็ นหมู่บ้าน
แรกที่ได้วางระบบการอนุรักษ์และฟื้ นฟูสิ ่ งแวดล้อมโดยชุมชนขึ้น ปั จจุบันเป็ นหมู่บ้านที่มีปัญหา
การแย่งชิ งทรัพยากรธรรมชาติ ที่ค่อนข้างรุ นแรงมาก