Page 73 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

องอาจ อินทนิเวศ วงซอพื้นเมื องในจังหว ัดเชียงราย / 52
4.1.5 กิจกรรมทางวัฒนธรรมที่เกี่ยวข้องกับการสร้ างสรรค์
โดยปกติแล้ ว ช่วงที่วงซอมี งานแสดงการขับซอ ในรอบปี จะอยู่ในช่ วงระหว่างเดือน
มกราคมถึงกรกฎาคม ของทุกปี หากพ้นช่วงเดื อนนี้ ไปแล้วจะไม่ นิยมมี งานซอ เนื่ องจากเป็ นช่วง
เข้าพรรษา พระสงฆ์อยู่จําวัดเพื่อศึ กษาพระธรรมอย่างเคร่ งครัด ชาวบ้านที่อาศัยอยู่ในชุมชนนิยมเข้า
วัดเพื่อทําบุญชําระจิตใจให้บริสุ ทธิ์ ดังนั้ นเจ้าภาพจัดงานจึงไม่ จัดให้มีงานซอ เพราะอาจจะเป็ นการ
รบกวนสมาธิของพระสงฆ์ ที่ เข้าจําพรรษา อีกนัยหนึ่ ง คื อ ช่วงเวลาหลังเดื อนกรกฎาคมของทุกปี
เป็ นช่วงฤดูฝน นับว่าเป็ นฤดู แห่งการเพาะปลูกพืชผล และลงกล้าทํานา ดังนั้ นชาวบ้านส่วนใหญ่ซึ่ ง
เป็ นกลุ ่มผู ้ ฟั งเพลงซอ จึงไม่ ค่อยมี โอกาสชมการแสดงการขับซอเท่าที่ควร ดังนั้ นวงซอส่วนใหญ่จึง
ไม่มีงานแสดงในช่วงเวลาดังกล่าว
ในช่ วงที่ไม่มี งานซอนั้ น ช่ างซอและช่ างปี่ ส่ วนใหญ่ จะทํางานตามอาชีพเสริ มของตน
โดยมากเป็ นการทําไร่ ทํานา เช่ นเดี ยวกัน และในช่วงเวลาที่ว่างนี้ ช่ างซอจะฝึ กฝนตนเอง และ
สร้ างสรรค์งานใหม่ ๆ โดยใช้วิธีศึกษาหาความรู ้ จากข่าวสารบ้านเมือง หนังสือพิมพ์ การสนทนา
ศึกษาธรรมะกับพระสงฆ์ เพื่อให้ได้ แนวคิดไปใช้ในการขับซอ และเขียนเครื อซอ เพราะในการขับ
ซอ แต่ ละครั้ งนั้ นช่ างซอ ต้องมี ปฏิภาณไหวพริ บสูงในการเล่ าเรื่ องราว แง่ คิ ด เจตคติต่ างๆ ให้กับ
ผู ้ ฟั งโดยนําเสนอในแง่ของสัจธรรมของชีวิต การดํารงชี วิตให้มีความสุข รวมถึ งมุขตลกที่ใช้ในการ
ขับซอในงานแสดงตามสถานที่ ต่ างๆ วงซอบางวงย ังใช้ช่ วงเวลาที่ว่างนี้ เข้าห้องบันทึกเสี ยงเพื่อทํา
ผลงานเพลงซอพื้ นเมืองไว้จําหน่าย ในช่ วงที่มีงานแสดงซอ
จากการสัมภาษณ์ อย่างไม่ เป็ นทางการกับช่างซอในสายของพ่อครู ศรี ทวน สอนน้อยส่วน
ใหญ่ กล่าวเหมือนกันว่ า เมื่อแสดงซอที่ใดแล้ว หากมีโอกาสได้กลับมาแสดง ณ ที่ นั้ นอีก จะไม่นํา
เครือซอ หรื อมุขแสดงที่แสดงไปแล้วมาแสดงอีก ดังนั้ นช่างซอเมื่อจะไปแสดง ณ ที่ใด จะเตรี ยมตัว
ศึกษาข้อมูลเบื้ องต้นของท้องถิ ่นนั้ นๆ ไว้เพื่อเป็ นข้อมูลนําไปใช้ในการแสดงการขับซอ แต่ละครั้ ง
ผู ้ วิจัยได้เข้าศึกษางานในภาคสนาม โดยติดตามวงซอในสายของพ่อครู ศรี ทวน สอนน้อยที่
มีการแสดงในจังหวัดเชี ยงราย พบว่า ก่อนเริ่ มการแสดงการขับซอพื้ นเมืองนั้ น ช่างซอหญิงจะมี การ
ฟ้ อนถวายครู เพื่อเป็ นการแสดงความเคารพต่อครู อาจารย์ที่ ประสิทธิ์ ศาสตร์ วิชาในกับตัวช่ างซอ
และย ังเป็ นการแสดงโหมโรง เพื่ อเรี ยกความสนใจของผู้ ฟั งและเป็ นการแสดงที่อนุ รั กษ์วัฒนธรรม
ดังเดิ มของชาวล้านนาที่นิ ยมการฟ้ อนรํา ประกอบในการแสดงพื้นบ้านพื ้นเมือง
ในด้านบทบาทของซอที่ มีส่ วนเกี่ยวข้องและทําประโยชน์ ให้กับสั งคม นั้ น เนื่ องจากการ
แสดงการขับซอโดยมาก สถานที่แสดงมักจะอยู่ในวัด ดังนั้ นเนื้ อหาของบทซอส่ วนใหญ่จะอยู่ใน
เรื่ องราวที่เกี่ ยวข้องกับหลักคําสอนทางพระพุ ทธศาสนา แง่คิดในเชิ งธรรมมะ การปฏิบัติตนให้ มี
ความสุ ข ดังนั้ นจึงกล่ าวได้ว่า วงซอพื้นเมื อง เป็ นสื่ อทางหนึ่ งที่ ช่ วยเผยแพร่เรื่ องราว สิ่งอันดีงาม