Page 68 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

49
เท่านั้ น แต่มีสภาวะ 5 อย่าง ที่จะต้องกลับเป็ นร่ างเดิ ม คือ ขณะเกิ ด ขณะลอกคราบ ขณะสมสู่ กัน
ระหว่างนาคกับนาค ขณะนอนหลับโดยไม่มีสติ และ ตอนตาย
ถิ ่นที่อยู่ของพญานาค คือ ใต้ดิ น หรื อบาดาล ในหนังสือไตรภูมิพระร่วง กล่ าวว่ า ที่ที่ นาคอยู่
นั้นลึกลงไปใต้ดิน 1 โยชน์ หรื อ 16 กิโลเมตร มี ปราสาทราชวังที่วิจิตรพิสดารไม่แพ้สวรรค์ ที่ มีอยู่
ถึง 7 ชั้น เรี ยงซ้อนๆ กัน ชั้ นสู งๆ ก็จะมี ความสุขเหมือนสวรรค์
เรามักจะเห็ นสัญลักษณ์ ที่ เกี่ยวกั บนาคได้เสมอ ในงานจิตรกรรม ประติมากรรมและ
หัตถกรรม นาคเป็ นส่ วนประกอบที่สําคัญทางสถาปั ตยกรรม โดยเฉพาะตามอาคารวัดต่างๆ หลังคา
อาคารที่สร้ างขึ้ นสําหรับสถาบันพระมหากษัตริ ย์ และศาสนสถาน ตามคติ นิ ยมที่ว่า นาคยิ่ งใหญ่
คู่ควรกับสถาบันอันสู งส่ง เช่ น นาคสะดุ้ งที่ ทอดลําตัวยาวตามบันได นาคลํายองที่ ทําเป็ นป้ านลม
หลังคาโบสถ์ ที่ ต่อเชื่อมกับนาคสะดุ ้ง นาคเบือน นาคจําลอง และนาคทันต์ คันทวยรูปพญานาค
ความเกี่ ยวข้องกับพระพุ ทธศาสนานั้ น ตามตํานาน กล่ าวว่ า หลังจากพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
ตรัสรู้ ธรรมพิเศษแล้ว ได้เสด็ จไปตามเมืองต่างๆ เพื่อแสดงธรรมเทศนา มีครั้ งหนึ่ งได้เสด็ จออกจาก
ร่ มไม้อธุปปาลนิ โครธไปย ังร่ มไม้จิกชื่อ "มุ จลินท์" ทรงนั่งเสวยวิมุตติสุ ข อยู่ 7 วัน คราวเดี ยวกัน
นั้นมี ฝนตกพรําๆ ประกอบไปด้วยลมหนาวตลอด 7 วัน ได้มีพญานาคชื่อ "มุ จลินท์" เข้ามาวงด้วย
ขด 7 รอบพร้ อมกั บแผ่พังพานปกพระผู้มี พระภาคเจ้า เพื่ อจะป้ องกันฝนตกและลมมิ ให้ ถู ก
พระวรกาย หลังจากฝนหายแล้ว คลายขนดออก แปลงเพศเป็ นมานพมายื นเฝ้ าที่เบื้ องพระพักตร์ ด้วย
ความศรัทธาอย่างแรงกล้า ความเชื่อดังกล่าวทําให้ชาวพุทธสร้างพระพุทธรู ปปางนาคปรก แต่ มักจะ
สร้ างแบบพระนั่งบนตัวพญานาค ซึ่ งดูเหมือนว่าเอาพญานาคเป็ นบัลลังก์ เพื่อให้ เกิดความสง่างาม
และทําให้คิ ดว่า พญานาค คือผู้ คุ ้มครองพระศาสดา
พญานาค ถือว่ าเป็ นสัญลักษณ์แห่ งความยิ ่งใหญ่ ความอุ ดมสมบูรณ์ ความมี วาสนา และ
บันไดสายรุ ้งสู่ จักรวาล เป็ นผู้มีอิ ทธิฤทธิ์ จากการจําศีล บําเพ็ญภาวนา ศรัทธาในพุทธศาสนา ไม่
เบียดเบียนผู ้ อื่ น เราจะพบเห็น เป็ นรู ปปั้ นหน้าโบสถ์ ตามวัดต่ างๆ บันไดขึ้ นสู่ วัดในพุ ทธศาสนา
ภาพเรื่ องราวที่เกี่ยวข้อง กับศาสนาพุทธอี กมากมาย
มีความเชื่ออี กหลายอย่างที่เกี่ยวข้องกับพญานาค เช่น เชื่อว่ า พญานาค กับ รุ้ง เป็ นสิ่ งเดียวกัน
ก็ คือสะพานเชื่อมโลกมนุ ษย์กับสวรรค์นั่นเอง ส่วน นาคสะดุ้ง ที่ราวบันไดโบสถ์ และบันไดนาค
ถูกสร้างด้วยความเชื่อว่า ตอนที่พระพุทธเจ้าเสด็จลงมาจากดาวดึงส์ ด้วยบันไดแก้วมณี สี รุ้ง ที่เทวดา
เนรมิตขึ้ นและมีพญานาคจํานวน 2 ตน เอาหลังหนุนบันไดไว้ หรื อแม้แต่ ต ุง ของชาวล้านนา และ
พม่า ก็เชื่อกันว่ามีที่มาจากพญานาค และหมายถึงบันไดสู่ สวรรค์
ในทางภาคเหนื อ มีตํานานเกี่ ยวกับพญานาคอยู่เช่นกัน ดังในตํานานส ิงหนวัติซึ่ งเป็ นตํานาน
เก่าแก่ของทางภาคเหนื อเองได้กล่าวไว้ว่า เมื่อเจ้าเมืองสิงหนวัติอพยพคนมาจากทางเหนื อ พญานาค
แปลงกายมาช่วยชี้ ที่ตั้ งเมืองใหม่ และขอให้อยู่ ในทศพิธราชธรรม พอตกกลางคืน ก็ ขึ้ นมาสร้าง