Page 49 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

30
กล่าวโดยสรุ ปได้ว่ารู ปแบบของเกวียนทางภาคเหนื อตอนบนเท่ าที่สํารวจพบนั้ นจะเป็ น
เกวียนที่ ใช้วัวเที ยม หรื อ ที่ เรี ยกว่า เกวียนวัว มีขนาดเล็ ก มี รู ปแบบของเกวี ยนอยู่ 4 แบบ ตาม
ลักษณะพื้นที่และแหล่งการสร้ างเกวียน ส่ วนองค์ประกอบของเกวี ยนทางภาคเหนือนั้ นก็คล้ายกับ
เกวียนทั ่วไป เพียงแต่มีการเรียกชื่ อแตกต่างกันไป ดังจะขอกล่าวในหัวข้อต่อไป
2.3 องค์ ประกอบของเกวียน
เกวียนทางภาค1เหนื อมั1กจะเรี ยกกันว่ า ล้องัวซึ่ งมีองค์ประกอบหรื อส่ วนต่างๆของเกวียนได้แก่
1. แว่ นล้ อ คือ ส่ วนของล้อเกวี ยน อาจเรียกอี กอย่างว่า กงเกวี ยน มี ขนาดเล็กใหญ่
แตกต่างกัน แล้วแต่ ประเภทของเกวี ยน และแหล่งที่ สร้างเกวี ยน ขนาดเล็กที่ สุ ดที่ พบมี ขนาด
เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 1.20 เมตร คือเกวียนแพร่ ส่ วนที่ใหญ่กว่ านั้ น คือเกวียนลําปาง จะมี
ขนาดเส้นผ่านศู นย์กลางประมาณ 1.30 ถึ ง 1.5 เมตร ในขณะที่เกวี ยนทางภาคกลางและอีสานจะมี
ขนาดของล้อใหญ่กว่า อาจมีขนาดเส้ นผ่านศู นย์กลางถึ ง 2 เมตรก็มี ล้อย ังมีส่ วนประกอบย่อยอี ก คือ
ดุ มล้อ ทําจากไม้เนื้ อแข็ง คื อไม้ประดู่เพราะมี นํ้ าหนักเบา กลึงให้ สวยงาม เป็ น
จุดศูนย์กลาง ตรงกลางเจาะรู ตามแนวยาวของดุม เพื่อใช้สอดแก๋ นล้อ
ซี่ ล้อ หรื อเรี ยกอี กชื่อหนึ่ งว่า กําเกวียน ทําจากไม้สักเพราะมี ความคงทนแข็งแรง
จํานวน 12 14 หรือ 16 ซี่ แล้วแต่แหล่งที่สร้างเกวี ยน
ขวักล้ อ หรื อ ฝั กมะขาม ทําจากไม้สักเป็ นรู ปโค้ง เรี ยงต่อกันเป็ นวงกลม จํานวน 8
ท่อน ยึดติดกั นด้วยเดือยแล้วรั ดให้แน่นด้ วยเหล็กแผ่นบางรู ปวงกลมขนาดพอดีกับแว่นล้อ หนา
ประมาณ 1/2 เ ซนติเมตร
รูปที่ 20 ส่ วนประกอบของล้ อ รูปซ้ายบน คือ ซี่ล้ อ
รู ปซ้ายล่าง คื อฝั กขาม รูปขวาบน คื อ เหล็กรั ดล้อ รู ปขวาล่าง คือ ดุ มล้อ
2. แก๋นล้ อ หรือเรี ยกอีกอย่างหนึ่ งว่า เพลา เป็ นเหล็กตันเส้ นผ่าศูนย์กลางประมาณ 4 เซนติเมตร
ยาวกว่าความกว้างของตัวเรื อนเกวี ยนข้างละประมาณ30 เซนติเมตร และมีส่ วนประกอบย่อยอีก คื อ
แซ่ คื อ สลัก หรือ ลิ ่ ม ฝังติดสองหัวของ แก๋ นล้อ ที่ โผล่มาจาก ดุมล้อ