Page 43 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

24
ในหมู่บ้าน โดยความรู ้เกี่ยวกับการผลิตเกวียนนี้ คนในบริ เวณจังหวัดตากได้รั บสืบทอดมาจากช่ าง
ชาวพม่าที่เข้ามาอาศัยอยู่ในประเทศไทย โดยผ่านมาทางแม่สอดก่อน จากนั้ นจึ งแพร่กระจายเข้ามา
อาศัยในเขตอําเภอเมือง และได้นําเอาความรู ้เกี่ยวกับการสร้ างเกวียนมาเผยแพร่ให้คนไทยในพื้ นที่
ได้เรี ยนรู้ด้วย
สําหรับไม้ที่ใช้จะเป็ นไม้เนื้ อแข็ง เช่น ไม้ประดู่ ตัวเรือนในสมัยก่อนมักทําจากไม้ไผ่เนื่องจาก
มีนํ้ าหนักเบาแต่ผุง่าย สมั ยที่สามีคุ ณยายแถมย ังมีชี วิตอยู่ (ประมาณ 30 ปี มาแล้ ว) ได้ซ่ อมแซมโดย
เปลี่ยนตัวเรือนเป็ นไม้สักอย่างที่ เห็นอยู่ในปัจจุบัน ลักษณะเกวียนสู งใหญ่ใช้สําหรับเทียมควายข้างละ
ตัว ตัวเรือนมีลักษณะโค้งงอนเล็กน้อย และมีช่องด้านบนสําหรับใส่ ไม้กั้ นหัวและท้ายเพื่อเพิ่มพื้นที่ใน
การบรรทุกของสูง เช่น ฟางข้าว ซึ่ งจะมัดเป็ นฟ่ อนแล้ววางเป็ นวงซ้อนเวียนกันขึ้ นไป
ส่ วนล้อนั้ นดุมทําจากไม้ดู ่และข้างในนิยมทําให้เป็ นโพรงเพื่อให้เกิดเสี ยงดังก้องเวลาล้อหมุน
และมักแข่ งกันว่าเสี ยงเกวียนของใครมี เสียงไพเราะกว่า นอกจากนี้ เสียงเกวียนย ังเป็ นเอกลักษณ์เฉพาะ
ด้วย ทําให้ทราบว่ าใครเป็ นผู ้ ผลิ ต และเป็ นเกวียนของบ้านไหน และย ังทําให้ทราบอี กด้วยว่าเกวี ยน
บ้านไหนเคลื่ อนออกไปแล้ว เกวียนบ้านไหนกลับเข้ามาแล้วโดยสังเกตจากเสียงล้อนั้ นเอง
การเลือกเกวี ยนก็มักจะเลือกกันโดยพิจารณาความมั่นคงแข็งแรงและความไพเราะของเสี ยง
ที่ล้อเป็ นหลัก ผู้ที่มีความชํานาญจะใช้วิธีการเขย่าเกวียนหรือโยกเกวี ยนไปมาซึ่ งจะทําให้เกิดเสี ยง
ได้และทราบว่าเสียงของเกวี ยนเล่มนี้ ไพเราะหรื อไม่ บางคนใช้วิธีการเคาะที่ ซี่ล้อก็จะทําให้เกิดเสี ยง
ที่โพรงของดุ มก็ทําให้ทราบถึงความไพเราะของเสียงล้อเกวียนเล่มนั้ นได้เช่นกัน
จากที่กล่าวมาคื อ ผลของการที่คณะผู้วิจัยได้ลงภาคสนามเดินทางสํารวจและสื บค้นข้อมูล
เกี่ ยวกับแหล่ งเกวี ยนและช่างที่ทําหรื อซ่ อมแซมเกวียนในเขตภาคเหนื อตอนบน รวมทั้ งสิ้ น 8
จังหวัดและเขตพื้ นที่ต่ อเนื่ องที่มีการทําเกวี ยนได้ แก่ จังหวัดตาก ซึ่ งทําให้ได้ข้อมู ลในเรื่ องของ
รู ปแบบ ลักษณะของเกวียน ตลอดจนการใช้งานและบริ บทในทางวัฒนธรรม
ผลจากการลงภาคสนามเพื่อทําการศึกษาแหล่ งการทําเกวียนในแต่ ละจังหวัดสามารถ
รวบรวมข้อมูลโดยสรุ ปได้ ดังนี้
รู ปที่ 14
คุ ณถวิล พรหมทับ บ้านท่ าไม้แดง
ตําบลวังหิน อําเภอเมือง จังหวัดตาก
และเกวียนที่ได้เก็บไว้