Page 4 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

บทคัดย่ อ
การวิ จัยในครั้ งนี้ มีจุดมุ่ งหมายในการศึกษา คือ 1. เพื่ อสํารวจและรวบรวมแหล่งภู มิปัญญา
เกี่ ยวกับเกวียนในเขตภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย 2. เพื่อวิเคราะห์ องค์ความรู้ ในการสร้างและ
รู ปแบบของเกวียนพื้ นบ้านในเขตภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย และ 3. เพื่ อศึกษาบทบาท
หน้าที่ของเกวี ยนในบริ บททางวัฒนธรรมของทางภาคเหนือ โดยทําการเก็บข้อมูลภาคสนามด้วย
แบบสัมภาษณ์อย่างไม่ เป็ นทางการจากกลุ่มประชากรที่เป็ นผู้ รู ้และช่างที่ทําหรื อซ่อมแซมเกวียนในเขต
8 จังหวัดภาคเหนื อ ได้แก่ เชียงใหม่ เชียงราย แพร่ น่าน พะเยา ลําปาง ลําพูน และแม่ฮ่องสอน จากนั้ น
จึงนําข้อมูลมารวบรวมถึงแหล่ งที่ย ังมีการทําเกวียนและทําการวิเคราะห์ถึ งความรู้ ที่ใช้ในการสร้าง
รูปแบบของเกวี ยน และบริ บททางวัฒนธรรม
ผลการวิจัยพบว่ า
1. จังหวัดที่เป็ นแหล่ งในการทําเกวียน คื อ แพร่ ลําปาง ลําพูน แม่ฮ่ องสอน ส่วนจังหวัดที่มี
แหล่ งในการซ่อมเกวียน คื อ พะเยา แม่ฮ่องสอน เชียงราย ลําพูน
2. ช่ างที่สามารถทําเกวียนและย ังมีชี วิตอยู่ พบที่จังหวัดแพร่ 3 ท่าน จังหวัดลําปาง 3 ท่าน
จังหวัดแม่ ฮ่องสอน 3 ท่าน และย ังมีช่างที่ซ่อมเกวียนได้อีก 4 ท่าน พบที่จังหวัดพะเยา 1
ท่าน จังหวัดแม่ฮ่องสอนอีก 3 ท่ าน
3. เกวียนสามารถแบ่ งตามสัตว์ ที่ใช้เทียมได้ 2 ประเภท คื อ เกวียนวัว กับเกวียนควาย ส่วน
แบ่งตามรู ปร่างลักษณะที่แตกต่างกันได้ 4 แบบ คือ เกวียนแพร่ เกวียนลําปาง เกวียนลําพูน
และเกวียนแม่ฮ่องสอน
4. องค์ประกอบที่สําคัญของเกวียนมี 4 ส่ วน คือ ล้อเกวียน เพลาเกวียน ธู ป และเรือนเกวี ยน
โดยการสร้างเกวียนจะเริ่ มจากทําตัวล้อก่ อน แล้วจึ งนํามายึดกับเพลาและธูป จากนั้นจึงนํา
เรื อนเกวียนมาวางข้างบนอีกที หนึ่ ง
5. องค์ความรู้ ในการสร้างเกวียนด้านวัสดุ ที่ใช้ คื อ ไม้สัก ไม้ประดู ่ ไม้ไผ่ ไม้แดง และเหล็ก
ส่ วนความรู ้ในด้านกระบวนการมีหลักการทางวิทยาศาสตร์ ที่ใช้ คื อ คาน ล้อและเพลา และ
การขยายตัวของโลหะ ส่วนด้านการนําไปใช้นั้นเกวียนเป็ นทั้ งยานพาหนะ และที่พักแรม
6. บริ บททางวัฒนธรรมของเกวียนในภาคเหนือ ได้แก่ รู ปลักษณ์ของเกวียนทางเหนือที่มีการ
สลักหรื อเขียนบริ เวณแผ่นไม้ด้านหน้าและด้านหลังเป็ นรู ปลายหม้อนํ้ ามีไม้เลื้อย นาค และ
ช้าง รวมทั้ งมีการนําเกวียนไปบรรทุกกลองหลวงของทางวัดนําไปแข่งขันตามที่ ต่างๆ
7. มีการนําเกวียนเก่ ามาซ่ อมแซมเพื่ อใช้เป็ นเครื่ องประดับสนาม รวมทั้ งนําชิ้ นส่ วนของ
เกวี ยนมาทําเครื่ องเรื อน ศาลาสําหรับนั ่งเล่น