Page 11 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

2
เกวียนเป็ นพาหนะที่ทําจากวัสดุ ธรรมชาติ คือไม้ โดยใช้แรงจากวัวหรื อควายชักลากเกวียน
เป็ นสิ ่งทุ ่นแรงทั้งในการเดิ นทางและขนผลผลิตทางการเกษตรและในบางแห่ งย ังให้ความสําคัญโดยใช้
งานทางศาสนา เช่ น ลักษณะของเกวียนพม่าจะมี ลักษณะที่มีการแกะสลักอย่ างงดงาม มีขนาดเล็ก ทํา
ขึ้นเพื่ อใช้นําอาหารไปทําบุญที่ วัด ในภาคเหนือบางพื้นที่ จะนํากลองวางบนเกวียนที่ ถอดกระบะออก
เพื่อใช้แข่ งขันการตีกลองหลวง เช่ น ในงานแข่งกลองหลวงเพื่อฉลองพระธาตุ สื บชะตาสถูปหรื อเจดี ย์
งานฉลองยศของครู บาอาจารย์ งานปอยหลวง ในทางภาคเหนือจะเรี ยกเกวียนว่ า ล้อ ส่ วนพวกที่มีเชื้อ
สายเขมรจะเรี ยกเกวียนว่า ระแทะ กระแทะ หรื อ รันแทะ
นอกจากนี้ ในการทําเกวียนซึ่ งสร้างจากไม้เนื้อแข็งเป็ นหลักก็ย ังมีกระบวนการที่อาศัยความรู ้
และเทคโนโลยีที่น่าสนใจซึ่ งน่าศึ กษาและรวบรวมไว้ เพราะนับวันการใช้เกวียนเริ่ มลดน้อยลง ผู ้ รู้หรื อ
หรื อผู ้ ที่ สามารถสร้างเกวียนได้ก็คงมี จํานวนลดน้อยลงเช่นกัน ดังที่ สายทิพย์ (2545) กล่าวถึงการ
สร้างเกวี ยนไว้สรุปได้ว่า
การทําเกวียนจัดว่ าเป็ นงานกลศาสตร์ ฝี มือคนไทยแท้ๆ เพราะโครงสร้างหลักที่เป็ น
องค์ประกอบของเกวียนนั้ นประกอบด้วยโครงเทียมกับตัวถั งเกวียนเป็ นที่ รองไม้กระดานปูพื้นบางที
ก็มีประทุนครอบกันแดดฝนให้แก่ผู ้ ขับและผู้โดยสารหรือสิ ่ งบรรทุก โครงนี้ ประกอบด้วยล้อระหว่าง
หัวเพลงและคานมีไม้แปรก ติดทาบไว้กันไม่ให้ ล้อหลุด เพลาของเกวียนต้องหมั่นเปลี่ยนเสมอเพราะ
สึ กกร่ อนง่ ายในการเดินทางไกล นอกจากนี้ ย ังมีส่ วนประกอบอื่นๆ คือล้อเกวียน คานเกวียน และแอก
ซึ่ งก็คื อไม้ที่ใช้พาดคอวัวหรือควาย มีสายรั้ งคอวัวหรือคอควายเพื่อกันเชือกทามคอโค ไม่ ให้หลุดจาก
ปลายแอก การบังคับวัวหรื อควายเทียมเกวี ยนจะใช้วิธี เจาะจมูกร้อยสายตะพายโยงไปที่ผู ้ขับบน
เกวียนถือสําหรั บบังคับให้วัวหรือควายหยุดเดินหรื อเลี้ ยว
อย่างไรก็ดีนับวันเกวียนก็ จะกลายเป็ นยานพาหนะในการขนส่ งที่ ถูกใช้น้อยลงและกําลังจะ
ถูกลื ม ดังที่ อโศก ศรี สุ วรรณ (2542) ได้กล่าวไว้ว่า
“อีกหน่อยเกวียนก็จะเหลือไว้เพี ยงตํานาน บอกให้รู ้ว่ายุ คหนึ่ งที่ผ่านมาผู ้ คนคิดค้นมันขึ้นมา
ใช้งาน ไม่ ว่าจะคิดกันแทบเป็ นแทบตายกว่าจะได้เกวียนออกมาใช้ ที่สุ ดความคิ ดอันน่าทึ่ งเหล่านั้ น
กําลังจะถูกลื ม ยุคเกวี ยนกําลังจะสิ้นสุ ดลง”
คณะผู้ วิจัยจึงเห็นความสําคัญว่าน่ าจะมีการสํารวจรวบรวมองค์ความรู ้เกี่ยวกับการสร้างเกวี ยน
ตลอดจนรูปแบบของเกวียนแบบต่ างๆ อีกทั้งแหล่ งของผู้รู้หรื อ ผู ้ ที่สามารถสร้ างเกวียนได้ไว้ให้เป็ น
หลักฐานเพื่ อใช้ในการค้นคว้าศึกษาต่ อไป โดยจะเริ่ มศึกษาในเขตภาคเหนือตอนบนที่ คณะผู้วิจัยได้
ทํางานอยู่ก่อน ส่ วนในภาคอื่นจะทําการศึ กษาในโอกาสต่อไป