Page 11 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๑
บทที่ ๑
บทนำ
๑.๑ ความเป็ นมาและความสาคัญของปัญหา
จั งหวั ดเลยเ ป็ นจั งหวั ดหนึ่ งในภาคตะวันออก เฉี ยง เหนื อตอนบนที่ มี วั ฒนธรรม
ขนบธรรมเนียมประเพณีที่ชัดเจน อั นเกิดจากการมีประวั ติศาสตร์ความเป็ นมาและความเป็นเชื้ อ
ชาติลาว ที่ส่งผลทาให้มี การสร้างวัฒนธรรมทั้งในเชิงศิลปวั ตถุและสิ่งที่ เป็นนามธรรม เช่ น ความ
เชื่อ ความศรัทธาร่ วมกัน ประเพณีที่มีความสาคั ญและเป็นที่รู้ จักของนักท่องเที่ยวในระดับประเทศ
คือประเพณีผี ตาโขนประเพณีผีขนน้า และประเพณีแห่ดอกไม้ ประเพณีเหล่ านี้ถือว่าเป็นความเชื่ อ
ความศรัทธา ของคนในจังหวั ดเลยที่เกี่ยวเนื่องกับผี บรรพบุรุษ และพุทธศาสนา ดั งนั้นในการจัด
ประเพณีแต่ละครั้ งของชุมชนท้ องถิ่นก็จะมีสัญลักษณ์ที่มี ความโดดเด่นออกมาโลดแล่นและแสดงให้
เห็นถึงความเชื่อความศรัทธาของชาวบ้านในชุ มชนต่อพิ ธีกรรมนั้น เช่น ๑) ประเพณีผีตาโขน มี ผี
ตาโขนเป็นสัญลักษณ์ของงาน ที่ชาวบ้านในชุ มชนแต่ละชุมชนต่างมีส่ วนร่วมและช่ วยกันออกแบบ
ผีตาโขนใหญ่ก่อน แล้วจึงออกแบบหน้ากากผีตาโขนส่วนตัวของแต่ละคน ซึ่งความงดงามอยู่ที่การ
ออกแบบหน้ากาก เครื่ องแต่งกาย ลีลาการเต้น การเคลื่อนไหวร่ างกาย และเสียงของหมากกะ
แหล่งที่ ดั งกังวาน จึงสามารถเรี ยกร้ องความสนใจของนั กท่องเที่ ยวที่เดิ นทางเข้ามาชื่ นชมใน
วัฒนธรรมได้ ๒) ประเพณี ผีขนน้า มีสั ญลักษณ์เป็ นผี ขนน้า ที่มี การออกแบบเป็นหน้ากากคล้ าย
ควาย มีลีลาการเต้ นและการเคลื่อนไหวแบบเนิบนาบ น่ารัก มี ความสวยงามแบบใสซื่ อ สีสั นของ
เครื่องแต่ งกายและหน้ ากากมี ความสวยงาม และ๓) ประเพณีแห่ดอกไม้ มี ต้นดอกไม้ เป็น
สัญลักษณ์ของประเพณี นาเสนอภาพของความร่วมมือร่วมใจในการประดิษฐ์ต้นดอกไม้ ที่มีความ
งาม แล้วมีพิธีแห่แหนไปรอบหมู่ บ้าน พร้อมกั บการเคลื่อนไหวของร่างกายที่ดู รุนแรงแฝงไว้ด้ วย
ความเชื่อมั่นอย่างยิ่ง
กล่าวถึ งความเชื่อดั้งเดิ มเรื่องผีของชาวอาเภอด่านซ้าย จั งหวัดเลย พบว่ามีความเชื่อเรื่อง
ผีบรรพบุรุษ ได้แก ผีมเหศักดิ์ ผีเชื้อผีแถว ผี หน่อ ผีแนวผสมผสานกับผี เจ้าองค์ไทย ผี เจ้าองค์
ลาวมาก่อน ความเชื่อดังกล่ าวจึงถูกนามาผสมผสานเข้ากับงานบุญเผวส ที่มี การจัดรวมเข้ ากับบุ ญ
เดือนหก โดยหวังความอุดมสมบูรณ์ด้ านการเกษตรกรรม สาหรับการละเล่นผีตาโขนนั้นมีมาเมื่ อใด
ไม่ปรากฏ แต่ชาวบ้าน เชื่อว่ามีมานับตั้งแต่ตั้งเมื องด่านซ้าย ที่นามาร่วมเล่นในงานบุญหลวงซึ่งเป็น
งานบุญเผวสและบุ ญบั้งไฟมารวมกัน โดยชาวบ้านจะทาหน้ากากจากวัสดุในท้ องถิ่น เช่ น กาบ
มะพร้าว หวดนึ่งข้าวเหนียว เพื่อนามาเป็นเครื่องสวมศีรษะ ซึ่งเรียกว่า “ผีตาโขน”๑
สาหรับการละเล่นผีขนน้ านั้นอยู่ที่บ้านนาซ่าว อาเภอเชียงคานเป็นประเพณีการละเล่นใน
พิธีกรรมบุญบั๊ งไฟหรือบุญเดือนหก โดยการนาเอาวั สดุในท้องถิ่นนั้นมาทาเป็นหน้ากากสาหรับการ
สวมใส่ เช่น ไม้เนื้ออ่อนจากต้ นงิ้วหรือต้นพระยาสัตบรรณ โดยการนามาถากออกเป็นโครงหน้ าให้มี
๑
สาร สาระทัศนานันท์. (๒๕๔๔). ผีตำโขน. เลย : รุ่งแสงธุรกิ จการพิมพ์, หน้า ๑.