Page 154 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

136
ระบําอัปสรา (กัมพูชา)
ระบําอัปสรา ของกรมศิลปากรประเทศกัมพูชา เป็ นระบําที่พัฒนาขึ้นจากความเชื่อใน
ศาสนาพราหมณ์ โดยมีแนวคิดว่ า เหล่ านางเทพอัปสร หรือเทพอัปสรสตรี ที่ งดงาม ซึ่ งในกัมพู ชา
นิยมเรี ยกว่า “อัปสรา” เป็ นนักแสดงระบําในแดนสวรรค์ เหล่าเทพอัปสรเหล่านี้ เกิดมาจากการกวน
เกษี ยรสมุทร (ทะเลนํ้ านม) เพื่อแสวงหานํ้ าอมฤตระหว่างพวกสุระ (คือพวกเทวดา) กับพวกอสู ร
(คือพวกย ักษ์) โดยเอานาควาสุกรี ทําเป็ นเชือก พวกย ักษ์ดึงข้างหัว ส่ วนพวกเทวดาดึงข้างหางของ
นาค (เพชร ตุมกระวิ ล. 2548 : 109) ซึ่ งเป็ นภาพศิลาจําหลักทางเข้าสู่ปราสาทนครวัด มีประวัติ
ความเป็ นมา ท่ารํา ดนตรี และการแต่งกาย ดังนี้
ประวัติความเป็ นมาของระบําอัปสรา
ระบําอัปสรา ระบําท่วงท่าโบราณเขมร หรื อระบําพระราชทรั พย์ ซึ่ งเป็ นระบําที่ใช้ท่ารํา
ดั้งเดิมสื บทอดกันมาตั้ งแต่ก่อนสมัยเมืองพระนคร ในการค้นคว้าจากหลักฐานต่างๆ ทั้งจากศิลา
จาริ ก ภาพสลักตามผนังของปราสาทโบราณหลายแห่ ง โบราณวัตถุ และเอกสารต่างๆ พบว่ า ทวงท่า
การฟ้ อนรําของระบําอัปสรา หรื อระบําท่วงท่าโบราณนั้ น ได้เกิดขึ้นตั้งแต่ สมัยฟูนัน หรื ออาณาจักร
นครพนม เนื่องจากเขาค้นพบภาพสลักนางรํา และหนุมานรําที่ทําจากดิ นเผาที่มีอายุราวศตวรรษที่ 1
ภาพสลักนางรํานั้นมี ท่ารําที่เลียนแบบจากท่ ารําของระบําอินเดี ย ที่ได้ใช้ในศาสนาพราหมณ์ นางรํ า
ในภาพสลักดิ นเผามีท่ ารําแยกขาโดยให้นํ้ าหนักอยู ่บนเท้าทั้ งสองข้าง ให้ปลายเท้าทั้งสองหันออกไป
ด้านข้าง ส่วนมือทั้ งสองข้างยกขึ้ นสูงระหว่างหัว กางข้อศอกออก ส่ วนนิ้วมื อด้านซ้ายหันออกข้าง
นอก และนิ้วมือด้านขวาหันเข้าหาตัวในกิ ริยาท่าทางเป็ นไม้บรรทัดหักงอ ท่ ารําที่จําลองจากท่ารํา
ของระบําในศาสนาพราหมณ์ของอินเดียถูกนํามาแสดงเฉพาะในราชพิธีเพื่ อรําถวายเทพเจ้าใน
ศาสนาพราหมณ์ของราชสํานักกัมพูชาในสมัยนั้ น แล้วได้พัฒนาเป็ นท่ ารําที่เป็ น อัตลักษณ์ของ
เขมร
นักวิจัยบางท่านบอกว่า ก่อนเขมรได้รับศาสนาพราหมณ์ ศิลปวัฒนธรรม และการฟ้ อน
รําจากอิ นเดีย เขมรได้สร้างวัฒนธรรมของตนเองแล้ว ซึ่ งเป็ นการนับถื อสิ่ งเหนื อธรรมชาติ วิญญาณ
ผีบรรพบุรุษ หรื อเรียกว่า ผีปู่ ตา และนับถือผู ้ หญิงเป็ นใหญ่ในครอบครัว และประเทศชาติ (นางนาค
เป็ นราชนีองค์แรกของเขมร) (เพชร ตุมกระวิล แปลโดย ภูมิจิต เรื องเดช. 2548 : 34) ซึ่ งเชื่ อว่า
สิ ่ งเหล่านี้ อยู่ปกปั กรักษาดูแลให้ชาวบ้านมีความสุข เขมรก็มีการฟ้ อนรํา และเครื่ องดนตรี ของตนเอง
ซึ่ งเป็ นวงดนตรี วงแรกที่มีชื่ อว่า ดนตรี อารักษ์ (เพลงมะมวด) เพื่อประโคม และรําถวาย ขออ้อนวอน
วิญญาณผีบรรพบุรุ ษ หรื อผี ปู่ ตาให้ช่ วยปกปั กรักษาให้ มีความสุ ข ความเจริ ญ มี โชคมี ลาภ หรื อ
แสดงขอวิงวอนให้วิญญาณผีปู่ ตาไม่ให้โกรธเคืองต่อลูกหลาน รู ปแบบความเชื่อเหล่านี้ ได้สื บทอด
ต่อกั นมาตลอดจนถึงปั จจุบันนี้ ในรู ปแบบการเล่นมะมวด หรื อการเข้าทรงรู ปอารักษ์เพื่อขออ่ อน