Page 15 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๘
การศึ กษาปัญหาของชุมชนนั้ นจะให้ภาพชัดเจนขึ้ น หากมี การเติม “พารามิเตอร์ ” เรื่ อง
กาลเวลา ระหว่างอดี ต กับปัจจุ บันเข้าไป (ใช้หลักเรื่อง “contrast” เช่ น การใช้สี ที่ตัดกันมากๆ จะเห็นภาพได้
โดดเด่น) การเปรี ยบเที ยบอดีตกับปัจจุบันจะช่วยตอบคําถามว่า “มีอะไรเปลี่ยนแปลงไป (มาก/ปานกลาง/น้อย)
และมีอะไรบ้างที่ย ังคงเหมื อนเดิม
๓) การศึกษาศักยภาพของชุ มชน ในขณะที่การศึ กษาปัญหาของชุมชนนั้ นเป็ นท่ าบังคับ
พื้นฐานของการทํางานโดยทั่ วไป แต่การศึกษา “ศักยภาพของชุ มชน” เป็ นแนวทางพิเศษอย่างหนึ่ งในการ
ทํางานพัฒนาที่ เรี ยกว่า “วิ ธีการทํางานเชิ งบวก” (Positive approach)
วิธีการทํางานเชิ งบวกนี้ เริ่ มต้นด้วยความเชื่อที่ ว่า ชุ มชนนั้ นมิได้มีแต่ “ส่ วนเสี้ ยวที่เป็ นปัญหา
เท่านั้ น” ในอีกด้านหนึ่ ง ชุมชนก็มี “ศักยภาพที่จะแก้ไขปั ญหาบรรจุอยู่ในชุ มชน” ด้วย เพียงแต่ว่า ศักยภาพ
นั้นย ังขาดเงื่อนไขที่เหมาะสมที่จะแสดงออกเปล่งประกายออกมา เปรี ยบเสมือนเมล็ดพืชที่มีศักยภาพที่จะงอก
เป็ นต้นใหญ่ แต่ย ังขาดเนื้อดิ น/แสงแดด/นํ้ า/อากาศที่เหมาะสมเท่านั้ น
ซึ่ งศักยภาพของชุ มชนนี้ แฝงตัวอยู่ในหลายรู ปแบบ เช่น
- อยู่ในตัวบุคคล เช่ น บุคคลที่มีคุณงามความดี มีความสามารถเป็ นที่ รักและศรั ทธาของ
ชาวบ้าน มีบารมีที่สั่งสมมายาวนาน ฯลฯ
- อยู่ในสถาบันของชุ มชน เช่น สถาบันศาสนา สถาบันวัฒนธรรม
- อยู่ในกลุ่ม/องค์กร เช่น ใน อ.ควนขนุ น จ.พัทลุ ง ในขณะที่การละเล่ นพื้ นบ้านที่เรี ยกว่า
“มวยลา” ได้จางหายไปจากชุ มชน แต่ก็ย ังคงมีกลุ่มสตรีในชุมชน ๗-๘ ท่านที่มีใจรักมวย
ลาอย่างแน่วแน่ ได้พยายามสืบทอดการละเล่ นนี้ ไว้
- อยู่ในความรู ้/ประสบการณ์ที่ เรี ยกว่า “ภูมิปัญญาท้องถิ่น”
๓. แนวคิดเรื่องการวิ เคราะห์สื่ อพื้นบ้าน
กาญจนา แก้วเทพ (๒๕๔๙:๔๔-๕๐) กล่าวว่าในการทํางานกับสื่ อพื้นบ้านนั้ น จําเป็ นจะต้องมี
๔ รู ้ ได้แก่ รู้จัก รู ้ใจ รู้ใช้ รู้ รักษา ดังนี้
๓.๑ รู้ จัก การรู้ จักสื่ อพื้นบ้านนั้ น อย่างน้อยจะต้องล่วงรู ้ใน ๒ เรื่ อง คือ
๑) รู้ จักสถานภาพของสื่อพื ้ นบ้ านนั้น การรู ้จักในส่ วนนี้ เปรี ยบเสมือนการตรวจสภาพ
ร่างกายของสื่ อพื้นบ้าน จากงานวิจัยเรื่ อง “ผีปู่ ย่า : สื่ อเพื่อการพัฒนาชุ มชน” ของอดุลย์ ดวงดีทวีรั ตน์ ได้ให้
เกณฑ์การจัดแบ่งสถานภาพของสื่อพื้นบ้านอาจจะดํารงอยู่ในสภาพใดสภาพหนึ่ ง ดังนี้
- สู ญหายตายไปนานแล้ว
- เพิ่งถูกรื้ อฟื้ นขึ้ นมาใหม่ๆ (เพิ่งลุกมาจากหลุม)
- อยู่ในสภาพที่ไม่ค่อยแข็ งแรงดีนัก