Page 23 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

2
แบบชาวบ้านแท้ก็ ว่า “เปิ งบ้านเปิ งเมือง” จนถึงเป็ นฮี ตเป็ นคลอง ต้องปฏิบัติ สื บต่อกันมาจนเป็ น
ประเพณี ที่รู้ จักกันดี และพูดจนติ ดปากว่า ฮีตสิ บสอง คลองสิบสี่ “ฮีต ” คงเป็ นคําย่อของ “จารี ต ”
เพราะอีสานใช้ “ฮ” แทน “ร” ฮีตสิ บสองก็ คือจารี ตที่ปฏิบัติ กันในแต่ละเดื อน ตรงกับทางภาคกลาง
ว่าแระเพณี 12 เดื อนนั่นเอง ในสมัยโบราณเขาถือเอาเดื อนอ้ายเป็ นการเริ่ มต้นปี ใหม่ (เดื อนเจียงก็
เรียก) แล้ววนไปจนถึ งเดือน 12 เป็ นเดื อนสุดท้ายในแต่ ละเดือนมีประเพณี ประจําเดื อน ประเพณี
เหล่านั้ นส่ วนใหญ่เป็ นเรื่ องพุทธศาสนา เพื่อให้ได้โอกาสทําบุญด้วย ได้แก่ ประเพณีบุ ญเข้ากรรม
บุญคูณลาน บุญข้าวจี่ บุญพระเวส บุญสงกรานต์ บุ ญบั้ งไฟ บุญชําฮะ บุญเข้าพรรษา บุญข้าวประดับ
ดิน บุ ญข้าวสาก บุญออกพรรษา และบุญกฐิน เป็ นต้ น และมีผู ้สู งอายุหลายท่านกล่ าวถึงฮี ตสิบสอง
ไว้คล้ าย ๆกัน จะต่างบ้างก็ เพียงเล็ กน้อย ทั้ งนี้ เพราะครั้ งโบราณด้านหนังสื อย ังไม่เจริญ อาศัยการ
บอกเล่าจดจํากันมาเป็ นส่วนใหญ่ ที่เขี ยนไว้นั้ นเป็ นส่วนน้อย ซึ่ งฮี ตสิบสองเป็ นประเพณีท้องถิ ่นที่
แสดงออกทางขนบธรรมเนียมประเพณี ที่เกี่ยวกับวิถีชี วิตของสังคมในภาคอีสาน ที่เต็มไปด้วยความ
เอื้ อเฟื้ อเผื่อแผ่ การเสียสละแรงกายแรงใจเพื่อการกุ ศล ความสามัคคี ตลอดจนความกตัญ�ูรู ้คุณ แต่
เนื่ องจากในปัจจุ บันกระแสการเปลี่ ยนแปลงในยุคโลกาภิวัตน์ มีผลกระทบต่อประเพณี ท้องถิ่ น
ขนบธรรมเนียมและวัฒนธรรมมวลชนแผ่กระจายไปทั ่ ว และมีผลทําให้การเปลี่ยนแปลงในวิถี ชีวิต
และสังคมไทย โดยเฉพาะทําให้เกิ ดอํานาจนิ ยม วัตถุนิยม การเปลี่ยนแปลงนี้ ทําให้เกิดความสั บสน
ในเรื่องมโนทัศน์และค่านิยมมีความขัดแย ้งระหว่างบทบาทและหน้าที่ของบุคคลสถาบันต่าง ๆ มาก
ขึ้ น ส่ งผลกระทบให้ระบบโครงสร้ าง และแบบแผนประเพณีดั้ งเดิมที่ดี งามแปรเปลี่ยนไปด้วย จึงทํา
ให้ประเพณี ท้องถิ่ น และวัฒนธรรมชุ มชนคลายความเข้มแข็งลง การจะรักษาประเพณี เหล่านี้ ให้
ดํารงต่ อไปได้นั้ น จึงต้องอาศัยการปลูกฝั งทั้ งโดยทางตรงคื อการสอน การบอกเล่า และทางอ้อมโดย
ผ่านสื่ อต่าง ๆ ทั้ งหนังสือพิมพ์ วิทยุโทรทัศน์ (อนุสรณ์ สุ นทรพงศ์ และเชษฐา โพธิ์ ประทับ. 2542 :
บทคัดย่อ)
ด้วยเหตุนี้ คณะผู ้ วิจัยจึงสนใจที่ จะศึกษาถึ งผลกระทบการเปลี่ยนแปลงของสังคมไทยที่มีต่ อ
ประเพณี ท้องถิ ่นในเขตอีสานใต้ ซึ่ งคณะผู้ วิจัยได้ทําการศึกษาประเพณี ท้องถิ ่นที่มีความเด่นชัดทาง
วัฒนธรรม และการท่ องเที่ ยว ซึ่ งได้มีการปฏิ บัติ สื บต่ อกันมาตั้ งแต่ เดิมจนถึ งปั จจุ บัน ซึ่ งมี
เอกลักษณ์ ทางวัฒนธรรมที่ น่ าสนใจ ได้แก่ ประเพณี บุญบั้ งไฟในกลุ่มไทยลาว กิ ่งอําเภอแคนดง
จังหวั ดบุ รี รั มย์ และประเพณีแซนโดนตาในกลุ ่มไทยเขมร อําเภอขุขั นธ์ จังหวั ดศรี สะเกษ
ประเพณี ท้องถิ่นดังกล่ าวนี้ สามารถสะท้อนให้ เห็ นประเพณี ของสั งคมภาคอี สานตั้ งแต่ สังคม
ประเพณี เดิมจนมาถึงช่ วงเปลี่ ยนผ่านเข้าสู่ การเปลี่ ยนแปลงของสังคมสมัยใหม่ในปั จจุบัน และมี
การพัฒนาการภายใต้บริ บทของสังคมไทยที่ มีการเปลี่ ยนแปลงในปัจจุบันอย่างไร และประเพณี