Page 224 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

203
ภาพประกอบ 174-175 พืชผักต่าง ๆ
2.3 บายเบ็น ถือเป็ นเครื่ องเซ่นที่ มีความสําคัญมากในพิธีแซนโดนตา ซึ่ งขาดไม่ได้
ทํามาจากข้าวเหนี ยวที่หุ งจนสุกแล้ว ชาวไทยเขมรแต่ละครอบครัวจะให้สมาชิ กภายในบ้านแต่ ละคน
หยิบข้าวเหนี ยวที่หุ งสุกแล้วคนละ 7 ก้อน ขนาดก้อนหนึ่ งเท่ ากับประมาณหั วแม่มือ ซึ่ งเชื่อว่ าการ
หยิบข้าวเหนียว 7 ก้อนนั้ น หมายถึงอุทิศส่ วนบุญส่ วนกุศลให้ กับบรรพบุรุ ษทั้ง 7 ชั ่วโคตร แต่มีบาง
ครอบครัวจะหยิบคนละ 9 ก้อน ซึ่ งเชื่ อว่าเลข 9 เป็ นเลขมงคล เมื่อหยิบข้าวเหนียว และปั้ นเป็ นก้อน
แล้วจะนํ ามาใส่ในภาชนะ ซึ่ งโบราณจะใช้ใบตองเย็บเป็ นกระทง แต่ ปัจจุบันจะใช้จานใส่ข้าวแทน
แล้วนําใบตองมาทําเป็ นกรวยทรงพุ่มข้าวบิ ณฑ์ครอบไว้อีกทีหนึ่ ง ภายในบายเบ็น นอกจากจะบรรจุ
ข้าวเหนี ยวที่แต่ละคนในครอบครั วหยิบใส่ คนละ 7 ก้อนแล้วย ังใส่เงิ นลงไปด้วยจํานวนเท่าไหร่
แล้วแต่ จิตศรัทธา (ส่ วนมากจะใส่ 1, 5 หรื อ 10 บาท) เพื่อให้บรรพบุ รุษหรื อผู ้ ล่ วงลับที่ เราอุทิศให้
นั้ นนําไปใช้ในชาติภพหน้า ส่ วนยอดของกรวยใบตองสดจะมีหมากฝานเป็ นแฉก ๆ คล้ายกลีบ
ดอกไม้เสี ยบไว้กับไม้ไผ่ แล้วนํามาปั กไว้บนยอดกรวย เรี ยกว่ า “ครากันลอง” ครา แปลว่ า หมาก
กันลอง คือ แมลงชนิ ดหนึ่ งที่ต่ อยได้ ขนาดเท่ากับนิ ้วหัวแม่มือ เป็ นแมลงที่กิ นเกสรดอกไม้ เมื่ออิ่ ม
แล้วจะบิ นกลับตรงสู่ รั ง จะไม่ แวะเวี ยนไปไหน เปรี ยบได้กับคนซื่ อตรง เมื่ อลู กหลานแต่ ละ
ครอบครัวเตรี ยมเสร็ จแล้ว จะนําบายเบ็ นไปรวมกันที่ วัดเพื่อให้พระสงฆ์ทําพิ ธีทางศาสนา คือ มีการ
สวดมาติกาและการสวดดาร เมื่อเสร็จพิ ธีมคทายกวัดจะเก็บเงินที่ใส่ อยู่ในบายเบ็นเพื่อนําไปถวาย
พระ ซึ่ งเงินที่ ชาวบ้านทําบุญนี้ มีจุดมุ ่งหมายเพื่ อเป็ นการอุ ทิศส่วนบุ ญส่วนกุศลให้ ญาติที่ล่ วงลับไป
แล้ว เพื่ อจะได้นําไปใช้ในชาติภพหน้าต่ อไป และการทําบายเบ็นนี้ จะทําเฉพาะในเดือน 10 ในพิธี
แซนโดนตาเท่านั้ น ซึ่ งเป็ นช่วงที่ทํานา ข้าวในนากําลังเขียวขจี ลูกหลานจึ งทําบายเบ็นขึ้ นเพื่อเป็ น
เครื่ องเซ่นบูชา ไหว้พระแม่โพสพ พระภูมินา ผีไร่ ผีนา และให้ กับผีที่ไม่ มีญาติ หรื อเปรตที่ไม่ กล้า
ไปกิ นอาหารที่ จัดไว้สวยงาม ก็ จะมากินอาหารที่ ลู กหลานจัดไว้ให้ในบายเบ็ น ซึ่ งเมื่อเสร็ จ
กระบวนการพิธีทั้ งหมดแล้ว ลูกหลานจะนําบายเบ็นมาวางไว้ที่บริ เวณทุ่งนา หรื อกําแพงวัด