Page 162 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

141
การทําดิ นปื น (ภาษาอีสานเรี ยกว่า หมื ้อ) (สุ ภาพ จุฑาทิพรัตน์. 2550 : สัมภาษณ์)
ช่ างจะนําไม้ต้นก้ามปูผ่าเป็ นซี ก ตากแห้งนํามาเผา จากนั้ นจะนําไปบดด้วยเครื่ องบดเนื้อจน
ละเอียด และนําไปผสมกับดินประสิ วที่บดละเอี ยดเช่นกัน โดยจะผสมสูตรเป็ นดินปื น 3 ชนิด
ชนิ ดที่ 1 เรี ยกว่าหมื้ อถ่านสิ บสลึ งใช้ดินประสิ ว 1 กิ โลกรั มต่อถ่าน 250 กรัม
ชนิ ดที่ 2 ใช้ดิ นประสิ ว 1 กิโลกรั ม ถ่าน 300 กรัม เรี ยกว่า หมื ้อถ่ าน 3
ชนิ ดที่ 3 ใช้ดิ นประสิ ว 1 กิโลกรั ม ถ่าน 400 กรัม
ซึ่ งดิ นปื นที่ ใช้ส่ วนผสมของถ่านน้อยจะเป็ นดินปื นที่ แรงที่สุ ด ช่างทําบั้ งไฟจะแบ่งพื้นที่ ทํา
ดินปื นทั้ ง 3 ชนิดให้เหมาะสมแล้วแต่สู ตรของแต่ ละคน นอกจากนี้ ย ังมีเคล็ดลับของการเจาะรู ผูกหาง
บังคับทิ ศทาง โดยวิ ธีการทั้ งหมดจะอัดด้วยแท่ นไฮโดรริ ก ในปั จจุบันการอัดดิ นปื นใช้เครื่ องอัด
ไฮดรอริ ก (สุภาพ จุฑาทิพรัตน์. 2550 : สัมภาษณ์ )
ขั้ นตอนการอัดดิ นปื นด้ วยเครื่ องอัดไฮดรอริกปั จจุบันจะกรอกดิ นปะสิวลงท่ อไปเรื่ อย ๆ
และใช้สากตํา และใช้แท่งเหล็กอัดโดยการเปิ ดเครื่ องไฮดรอริ กให้อัดลงท่อจนกว่าจะเต็มจนถึงปาก
ท่อ ส่ วนขนาดของบั้ งไฟ จะคิดตามนํ้ าหนักของดินปะสิ ว ดังนี้
บั้งไฟครึ่ งหมื่น ใช้ท่อขนาด 2 นิ้ว ยาว 100 เซนติเมตร อัดดินปะสิวนํ้ าหนัก 6 กิโลกรัม
บั้งไฟหมื่ น ใช้ท่อขนาด 2.5-3.5 นิ้ว ยาว 130-140 เซนติเมตร อัดดินปะสิ วนํ้ าหนัก 12-120
กิโลกรั ม
บั้งไฟแสน ใช้ท่อขนาดใหญ่ และอัดดินปะสิวนํ้ าหนักมากกว่ า 120 กิโลกรัมขึ้ นไป
บั้งไฟพลุ (มีต้นตํารับแบบลูกระเบิด)
ดังนั้ นจะเห็นว่ าแต่ เดิมส่ วนผสมจะทําอย่างง่าย ๆ โดยใช้ทักษะภู มิปัญญาของชาวบ้าน แต่
ปัจจุบันมีการพัฒนาใช้เทคโนโลยี สมัยใหม่ เข้ามาช่วยแต่ ย ังคงมี ดินประสิ วและถ่านเป็ นส่ วนผสม
หลักรวม ที่ เรี ยกว่าหมื้ อ หรือดิ นปื น ส่ วนตัวบั้ งไฟได้เปลี่ยนจากการใช้ไม้ไผ่มาเป็ นท่อเหล็กหรื อ
ท่อพีวีซีแทน เปลี่ยนจากการตําถ่านโดยใช้แรงงานคน มาใช้เครื่ องป่ นแทน ส่วนการบรรจุดิ นปื นนั้ น
ก็ใช้ระบบไฮดรอริกเข้ามาช่วยซึ่ งการที่ บั้งไฟจะขึ้ นสูงหรื อไม่ นั้นขึ้ นอยู ่ กับการบรรจุดิ นปื น และสู ตร
ผสมดินปื นที่ เป็ นความลับเฉพาะของช่ างบั้ งไฟแต่ละคนเท่านั้ น