Page 155 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

134
เป็ นประจํา จึ งได้ถื อเป็ นประเพณี 12 เดื อนเรี ยกกั นว่า “ฮี ตสิ บสอง” ถื อกันว่าเป็ นมรดกทาง
วัฒนธรรมที่สื บทอดกันมาถึงปัจจุบัน
บุญบั้ งไฟเป็ นหนึ่ งในฮีตสิ บสองเดื อนของชาวอีสานนิ ยมทํากันในเดื อน 6 หรื อเดือน 7 อัน
เป็ นช่วงฤดูฝนเข้าสู่การทํานา ตกกล้า หว่าน ไถ เพื่อเป็ นการบูชาแถนขอฝนให้ตกต้องตามฤดูกาล
เหมือนกับการแห่นางแมวของคนภาคกลาง ในสองพิ ธีกรรมที่อยู่คนละภาคนี้ มีความคล้ายคลึ งกัน
ใน เรื่ องของสัญลักษณ์ ที่ใช้อันส่ อไปทางเพศสัมพันธ์ เช่น การใช้ไม้มาแกะสลักเป็ นอวัยวะเพศชาย
เรี ยกว่า "บักแบ้น" หรื อ "ปลัดขิก" ในอีสานหรื อ "ขุนเพ็ด" ในภาคกลางเข้าร่ วมขบวนแห่ ทั้ งย ังมีการ
ร้ องเซิ้ งด้วยเนื้ อหาที่เกี่ ยวกับอวัยวะเพศและเพศสั มพันธ์ สัญลักษณ์ นี้ เป็ นเครื่ องหมายของ
ความสัมพันธ์ระหว่างฟ้ ากับดิน หญิ งกับชาย ที่เป็ นพลังก่ อกําเนิดชี วิตและเป็ นพลังแห่งความอุ ดม
สมบูรณ์ จึงมีความสัมพันธ์กับการขอฝนซึ่ งเป็ นที่มาของพลังแห่ งการเติบโตของพื ช และด้วยเหตุ ที่
อวัยวะเพศและเพศสัมพันธ์เป็ นสั ญลักษณ์สําคัญของงานบุญ จึงถื อว่างานบุญบั้ งไฟเป็ นงานบุ ญของ
พระยามารซึ่ งจัดแข่งกับงานบุ ญของพระพุทธเจ้า บุญบั้ งไฟมีตํานานเล่ าขานมานาน จากนิทาน
พื้นบ้านเรื่องผาแดงนางไอ่ เรื่องพระยาคันคาก ล้วนแต่กล่าวถึงการจุดบั้ งไฟเพื่อให้แถน (เทวดา) ได้
บันดาลให้ ฝนตกตามฤดูกาล ถื อเป็ นประเพณี อันสําคัญที่จะละเลยมิได้ เพราะมีความเชื่อว่ า หาก
หมู่ บ้านใดไม่ จัดงานบุญบั้ งไฟก็อาจจะก่ อให้เกิ ดภัยภิบัติ แก่ผู ้ คนในชุมชน งานบุญบั้ งไฟเป็ นงาน
ใหญ่ ลงทุ นสูง การจัดงานจะต้องเป็ นไปตามการตัดสิ นใจของชุมชน
คติความเชื่อในวิถี ชีวิตความเป็ นอยู่ที่เกี่ยวพันกับการเกษตรกรรม เพื่ อสร้างขวัญและกําลังใจ
ต่ อการดํารงชี วิตชาวอี สานจึงมีงานบุ ญพื้ นบ้านมากมายจนได้ ชื่อว่ าเป็ นภู มิภาคที่มีงานประเพณี
พื้ นบ้านมากที่ สุ ดในประเทศ ฮี ตสิ บสองเดือนหรื อประเพณีสิ บสองเดือนนั้ น ชาวอี สานร่ วมกั น
ประกอบพิธีนับแต่ต้นปี ชาวบ้านในภาคอีสานเป็ นสังคมเกษตรกรรม เมื่อย่างเข้าฤดูทํานาพี่ น้อง
ประชาชนจะมีการจัดงานประเพณี บุ ญบั้งไฟ บูชาเทวดาหรื อพญาแถนบนฟ้ า เพื่อขอประทานนํ้ าฝน
ให้ตกลงมาตามฤดู กาลให้เกษตรกรได้มีนํ้ าฝนเพียงพอต่อการทําไร่ ทํานา เป็ นความเชื่ออันเกี่ ยวข้อง
กับวิถีแห่ งพื้นฐานชีวิตและการทํามาหากินของชาวอี สานที่บรรพบุรุ ษมีการปฏิบัติสื บต่อกันมาตั้งแต่
โบราณกาลจนถึงปัจจุ บัน ประเพณี บุญบั้งไฟนี้ จึงมีสาระสําคัญเกี่ ยวกับความเป็ นอยู่ของประชาชน
อย่างแท้จริ ง นอกจากนั้ นสิ ่ งที่ ได้รั บจากการจัดงานประเพณีนี้ คื อเกิดความสามัคคีเอื้อเฟื้ อเผื่อแผ่
และความเสี ยสละต่อชุมชน สังคม ประเทศชาติ (ข่าวสด. 2551 : 34) ซึ่ งถือว่ างานบุญบั้งไฟเป็ น
พิ ธีกรรมที่ มีความสําคัญมาก เพราะเชื่อว่ าหากหมู่ บ้านใดไม่ จัดงานบุญบั้ งไฟ หมู ่บ้านนั้ นอาจ
ก่อให้ เกิดภัยพิบัติ ได้ เช่ น โรคภัยไข้เจ็บ หรือทุกขภิกภัยแก่ชุ มชนนั้ น ๆ ได้ ในขณะที่ช่ วงจัดงาน
ดังกล่าวนี้ เป็ นช่วงที่ ชาวบ้านมีงานต้องทํามากมาย เนื่องจากเป็ นฤดู ของการทํานาปี ฉะนั้ นที่ ประชุม
ผู ้ นําชุมชน เช่ น ผู้ใหญ่บ้าน จะต้องปรึ กษาหารื อกัน เพื่อตัดสิ นใจว่าจะจัดหรื อไม่ในปี นั้ น หาก