Page 110 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

เช่นนี้ เรี ยกว่า “การลงข่วง” ในคืนเดื อนหงายหญิงสาวจะตําข้าวกลางแสงเดือน ส่ วนการทํางานอดิ เรก
บนเรื อนโดยจุดไตหรื อตะเกียงให้มีแสงสว่างเช่ นนี้ ว่า “การอยู่คํ่า” ด้วยเหตุนี้ เองจึงเป็ นโอกาสดี ที่
บรรดาเด็กหนุ่ มในละแวกหมู่บ้านเดียวกันจะมาพบปะหญิงสาวตามบ้านเรื อนในยามคํ่าคืน เด็กหนุ่ม
ที่เป็ นหมู่เป็ นเพื่อนจะรวมเป็ นกลุ่ม ๆ เดินผ่านหน้าบ้านสาวที่ ตนหมายปอง บางคนที่มีความสามารถ
ทางดนตรี ก็จะเล่นปี่ เล่นแคน หรื อกระจับปี่ ตามความถนัด ส่ วนผู้ที่เล่นดนตรี ไม่ได้ก็จะร้องเพลง
หรื อขับลําเข้ากับเสี ยงพิณ เสียงแคน อย่างน้อยที่สุ ดก็ปรบมือเป็ นจังหวะสนุ กสนานไปด้วย
เสี ยงดนตรี เหล่ านี้ เป็ นสื่ อที่มีความหมายและรู ้กันระหว่างหนุ ่ มสาวเป็ นอย่างยิ ่ง
เป็ นธรรมเนียมของหญิงสาวชาวผู้ ไทย เมื่อชายหนุ ่มถึงบ้านเรื อนแล้ว พอเงี ยบ
เสี ยงดนตรี หญิงสาวจะเชื้ อเชิญขึ้ นบนเรื อน หรื อเชิ ญนั่ งที่ร้ านปั ่นฝ้ าย พร้อมทั้งนําหมากพลู บุหรี่
นํ้ าดื่มที่เตรียมไว้มาต้อนรับด้วยอัธยาศัยไมตรี
โดยมารยาทของชายหนุ ่ มที่ย ังไม่ สนิทสนมกับหญิงสาว จะขึ้ นไปนั ่งใกล้หัว
บันไดบ้าน เมื่ อฝ่ ายหญิงสาวเชื้อเชิ ญหรื อได้รั บอนุ ญาตแล้วจึ งจะเข้าไปนั ่งในที่อันควร ซึ่ งหญิงสาว
จัดปูเสื่อสาดไว้ และต้องนั ่งในที่ ทางที่เป็ นได้จากแสงไต้ ตะเกียง ตรงข้ามกับหญิงสาวซึ่ งมักนั ่งหลบ
แสงไฟ เมื่อสนิ ทสนมกันมากขึ้ นจึงนั ่งใกล้หญิงสาวได้ ในระยะผูกไมตรีชายหนุ่ มจะไม่นั ่งคุยนาน
จนเกินไป จนกว่ าจะสังเกตว่าฝ่ ายหญิงพึงพอใจจึงอยู่ต่อดึ กดื่ นค่อนคืนแล้วจึ งกลับเรื อนตน
หญิงสาวมักจะไม่นั ่งทํางานในบ้านเรื อนหรือลงข่วงคนเดี ยว อาจมีเพื่อนนั่ง
ทํางานพูดคุยกันไป ถ้าเป็ นบนเรื อนจะมีบิดามารดาหรื อญาติพี่ น้องนั่งเป็ นเพื่อน เมื่ อเป็ นเช่ นนี้ ชาย
หนุ ่ มจะต้องทักทายพ่อหรื อแม่ ของหญิงสาวก่ อน และโดยธรรมเนียมเช่นเดี ยวกัน หลังจากทักทาย
แขกแล้ว สักครู ่ หนึ่ งพ่อหรื อแม่ของหญิ งสาวจะขอตัวเข้าไปพักผ่อนในห้อนอน เปิ ดโอกาสให้ชาย
หนุ ่ มและหญิ งสาวพูดจากั นตามประสาคนรัก
ชาวผู ้ ไทยนอกจากจะใช้ถ้อยคําหยอกล้อกันตามประสาคนรักแล้ว ย ังมีการใช้บท
กลอนที่ เป็ นปฏิภาณโวหารเกี้ยวพาราสี ที่เรี ยกว่า “ผญา” การเอยคําผญาจะพูดโต้ตอบกันเบา ๆ พอได้
ยินสองคน คําพูดของฝ่ ายชายจะเป็ นเชิ งอ้อนวอนฝากเนื้อฝากตัวกับหญิงสาว ส่ วนคําผญาของฝ่ าย
หญิงมักจะซักไซ้ไล่เลียงว่ าชายหนุ่ มมีความรั กจริงใจเพียงใด จากนั้ นจึงปฏิเสธหรื อตอบรับเป็ นความ
นัย ถ้าตอบรับแล้วอาจขอให้ ฝ่ ายชายสาบานว่าจะจริ งจัง ไม่ทอดทิ้งให้เป็ นที่ครหานินทาของเพื่อน
บ้าน หลังจากฝ่ ายหญิงตอบรั บรักแล้วฝ่ ายชายจะต้องหมั่นไปพูดคุยอยู่ เสมอ เพื่ อเป็ นการกระชับ
เกลี ยวสัมพันธ์ก่ อนถึงขั้นส่ งผู้ ใหญ่ไปทาบทามสู่ ขอ
ตัวอย่ างคําผญาที่ฝ่ ายหญิงเอ่ยกับฝ่ ายชาย
อย่าหย ับเข้ามาใกล้ เดี๋ยวกี ดพวงหลา
เจ้าจงอย่ าหย ับมาใกล้ ข้อยย ั ่ นหมาเจ้าเห่ า