Page 29 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๑๘
๑.๘ งานวิ จัยที่ เกี่ยวข้ อง
๑. งานวิ จัยที่ อภิปรายประเพณี และพิ ธีกรรมที่ แสดงอัตลักษณ์ กลุ่มชาติ พันธุ์
งานวิ จัยในกลุ่มนี้ เป็ นการวิ จัยที่พยายามถอดรหัสประเพณีหรือพิธี กรรมในฐานะภาพ
แทนอัตลักษณ์ของกลุ่มชาติพันธุ์ ซึ่งเกิดขึ้ นจากบริบททางการเมือง เห็นได้จากงานวิจัย “วิ ธีคิ ด
ของคนไทย: พิธีกรรม “ข่ วงผีฟ้ อน” ของ “ลาวข้ าวเจ้า” จังหวัดนครราชสี มา” ของสุริยา
สมุทคุปติ ์ (๒๕๔๐) นั บเป็นเอกสารที่ อภิปรายประเพณีและพิธีกรรมที่แสดงอัตลักษณ์ของกลุ่ม
ชาติพันธุ์ “ไทย-ลาว” โดยมีวัตถุประสงค์ในการศึกษาวิธีคิดของกลุ่มชาติพันธุ์ไทย-ลาวในจังหวัด
นครราชสีมา ที่เรียกว่ าชาวลาวข้าวเจ้า ซึ่งได้แก่ กลุ่มชาติพันธุ์ย่อยของกลุ่มชาติ พันธุ์ลาวที่มี
เอกลักษณ์บางอย่างเป็ นของตัวเองได้แก่การบริโภคข้าวเจ้า แต่มีวัฒนธรรม เช่น ภาษา ความ
เชื่อ พิธีกรรมทางศาสนาแบบลุ่มชาติ พันธุ์ลาวอื่นๆ โดยศึกษาผ่านพิธีกรรมข่วงผีฟ้อนซึ่งเป็น
พิธีกรรมที่มีการฟ้ อนประกอบเสียงแคนเพื่อเซ่นไหว้ให้ผีพอใจอันจะนํ าไปสู่การมีสุ ขภาพดี ทั้ งนี้
ผลการวิจัยพบว่าวิธีคิดของกลุ่มชาติพันธุ ์ดังกล่าวเป็นผลผลิตจากประวัติศาสตร์และชาติพันธุ ์ที่
ถูกสร้างขึ้นด้วยเหตุ ผลทางการเมือง เนื่ องจากพิธีกรรมขาวงผีฟ้ อนที่เกิดขึ้ นมิใช่เพียงการ
นําเสนออัตลักษณ์ ทางชาติพันธุ ์เท่านั ้ น แต่ ยังเป็ นภาพสะท้ อนของวิธี คิดแบบพึ่งพาอํานาจ
ภายนอก ทั้ งอํานาจของผีและอํานาจของข้าราชการ นักการเมือง และนายทุน ขณะเดียวกันก็
แสดงวิธีคิดที่เน้นการผลิตซํ้าและสืบทอดสํานึกทางประวัติศาสตร์และเอกลักษณ์ ของชาติพันธุ์
ด้วยเช่นกัน
๒. งานวิ จัยที่ อภิ ปรายการใช้วัฒนธรรมประเพณี เพื่อการท่องเที่ยว
ขณะเดียวกัน อีกกลุ่มงานวิจัยหนึ่ง ยังให้ความสําคัญกับการพิจารณาผลกระทบจากการ
ท่ องเที่ยวที่มีต่อสังคม วัฒนธรรมรวมถึงประเพณีของกลุ่มชาติพันธุ ์ที่หลากหลายในแหล่ ง
ท่องเที่ยว เห็นได้จากงานวิจัยฉบับภาษาอังกฤษของสภาวิจัยแห่งชาติเรื่องการท่องเที่ยวและ
การเปลี่ยนแปลงวัฒนธรรมในชุมชนลีซู ทางภาคเหนื อของประเทศไทย (Tourism and
culture change in Lisu communities of Northern Thailand) (1989) ซึ่งอธิบายว่าการ
ท่องเที่ยวเชิงชาติพันธุ ์ ให้ความสําคัญกับพื้นที่ ชนส่ วนน้อยหรือ “ชนเผ่าที่ แปลกออกไป (exotic
tribes)” ซึ่งมีสิ่งดึงดูดใจได้แก่วิถีชีวิตของชนเผ่านั้ นเอง งานวิจัยชิ้นนี้ได้ทําการศึกษาผลกระทบ
ของการท่องเที ่ ยวเชิงชาติพันธุ ์ที่มีต่อการเปลี่ยนแปลงวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ ์ส่วนน้ อยใน
สังคมโลกที่สามทั ้ งทางลบและทางบวก โดยปราศจากการใช้ทฤษฎีทางการท่ องเที่ยวมาช่วย
วิเคราะห์ ในการศึกษาจะทําการศึกษาชาวเขาเผ่าลีซูทางภาคเหนือของประเทศไทย โดยพบว่า
การท่องเที่ ยวตามหมู ่บ้านชนเผ่าที่สําคัญได้แก่ความประหยัด ส่งผลให้ชาวลีซูถูกอธิบายได้เป็ น
สองลักษณะได้แก่ลักษณะเฉพาะที่โดดเด่นของชาวลีซูเองและการอธิบายชาวลีซูกับการปลูกฝิ่ น
ซึ่งถูกแพร่ กระจายคําอธิบายดังกล่ าวไปทั ่ วโลก อย่างไรก็ดีนักท่องเที่ยวชาวตะวันตกเองไม่ได้
สัมผัสกับความเป็ นจริงดังกล่าว แต่กลับเข้ามาบั ่ นทอนความมั ่ นใจต่อวัฒนธรรมของชนกลุ่มน้อย
มากขึ้น ท้ายที่ สุ ดงานวิจัยนี้ให้ความสําคัญต่อกระบวนการการเปลี่ยนแปลงวัฒนธรรมของกลุ่ม