Page 151 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๑๔๐
๕.๔.๓ ความหมายของการเป็ นจารีตและอัตลักษณ์พวน งานประเพณีบุ ญกําฟ้าใน
พื้นที่วิจัยยังมีการอธิบายอีกว่าได้แก่ การเป็ นส่วนหนึ่ งในฮีตสิบสองคองสิบสี่ของชาวพวน แน่นอน
ที่สุดข้อมูลเบื้องต้นเราพบว่ างานบุญกําฟ้ าเป็นส่วนหนึ่งของฮีตคองพวนทว่ าดู เสมือนเป็ นเรื่องของ
อดีตซึ่งไม่สามารถเชื่อมโยงกับป ัจจุบันได้อีกต่อไป ด้วยเหตุนี้ จึงก่อให้เกิดการตีความจากคนพวนอีก
กลุ่มหนึ่งว่าประเพณีบุ ญกําฟ้าคืองานปีใหม่ของชาวพวนที่สามารถเชื่อมโยงให้คนในป ัจจุบันเข้าใจ
ความหมายได้มากกว่า นอกจากนี้การผลิตซํ้าประวัติศาสตร์การถู กกวาดต้อนของชาวพวนและการ
นํ าเสนอภาพของเจ้าชมภูอันเป็ นต้นเหตุ ของการกํ าฟ้ ายังชี้ให้ เห็นถึงความพยายามเชื่ อมโยง
ประเพณีบุญกําฟ้ากับมิติทางประวัติ7 ศ7 าสตร์เพื่อให้บุคคลทั้ งที่เป็ นชาวพวนและคนนอกกลุ่มชาติพันธุ์
เชื่อว่ าประเพณีนั ้ นๆ เป็ นของดั้ งเดิม (ธเนศ อาภรณ์สุ วรรณ, ๒๕๔๒ :๗๗–๘๓) โดยเฉพาะ สําหร ับ
ชาวพวนด้วยกันแล้วยังถือเป็นการผลิตซํ้าความเป็ นปึ กแผ่นของชาวพวนในการร ักษาอัตลักษณ์ของ
ตนเองเอาไว้
อย่ างไรก็ดี ประเพณีบุญกําฟ้ าในป ัจจุ บันยังถูกนํามาใช้ เป็ นส่วนหนึ่ งในการจัดระเบียบทาง
สังคมแบบใหม่จากเดิมที่ต้องมี การจงร ักภักดีต่อผู้นํ าตามการบอกเล่าตํานานเจ้ าชมภู สู่การสร้ าง
กรอบการกําหนดความสัมพันธ์ระหว่างคนพวนด้วยกันว่าล้วนเป็นญาติพี่น้องกันไม่ว่าจะอยู่จังหวัด
ใดก็ตาม ดังนั ้ นเมื่อชาวพวนที่จะมาร่วมงานประเพณีกําฟ้ าไม่ว่าสถานภาพทางสังคมจะเป็นอย่างไร
ก็ต้อง “…ชาวไทยพวนไม่มีเจ้ าขุนมู ลนาย ไม่มี คนที ่ เป็นใหญ่ จะต้องใส่อย่างนั ้นอย่างนี้ เสมอภาค
กัน…” (สาธร โสร ัจประสพสันติ , ๒๕๕๐ : สัมภาษณ์) โดยนั ยนี้ ประเพณีบุ ญกําฟ้าจึงเป็นส่วนหนึ่ง
ในการอธิบายว่าสังคมพวนในจินตนาการ (Imagine Community) (นิวัติ ทองวล, ๒๕๕๐ : เว็บไซต์ )
มีความเท่าเทียมกันและลดการเกิดความไม่เท่าเทียมกันระหว่างความรวยและความจน (นิ ธิ เอียวศรี
วงศ์, ๒๕๔๕ : เว็บไซต์) อีกทางหนึ่ง
กล่ าวได้ว่ าประเด็นของความหมายที่เปลี่ยนแปลงไปในงานประเพณีบุ ญกําฟ้าจึงเกี่ยวพัน
กับกระบวนการสร้างอดีตพร้อมกับนํามาอ้างอิงใหม่ เพื่ อร ับใช้สังคมป ัจจุ บัน (เอกรินทร์ พึ ่งประชา,
๒๕๔๔) ทั ้ งภายในชาวพวนด้ วยกัน และคนนอกกลุ่มชาติ พันธุ์ซึ่งไม่ จําเป็ นต้องเป็ นนักท่ องเที่ยว
ขณะเดียวกันประเพณี บุญกําฟ้ าจึงเกิดหน้าที ่ ใหม่เพิ่มขึ้ น จากการเป็ นวันหยุ ดและห้ามทํางานสู่การ
นําเสนออัตลักษณ์ชาวพวนให้สังคมภายนอกได้ทราบด้วยเช่นกัน
ขณะเดียวกันเมื่ อพิจารณามุมมองของผู้เกี่ยวข้องในการจัดงานประเพณีบุญกําฟ้ าต่ อการ
เป็ นการท่องเที่ยวแล้ว จะพบว่าประเด็นที่ ทุ กฝ ่ายไม่ว่าจะเป็นผู ้ สนับสนุ นหรือผู ้ คัดค้านให้ความกังวล
ก็คือเกิดการสูญเสียชีวิตวัฒนธรรมของคนพื้นเมืองจากการกลายเป็นส่วนหนึ่ งของการท่องเที่ยว
แบบมวลชนหรือกลุ่มใหญ่ (Mass Tourism) (Center for Biodiversity and Indigenous
Knowledge, ๒๐๐๑ : website) เห็นได้จากความกังวลต่อ “การดัดแปลง” ประเพณีบุ ญกําฟ้าบ้าน
หาดเสี้ยวและบ้ านผือเพื่อให้นั กท่องเที่ยวได้ชมจนเกินเส้นแบ่งที่เรียกว่า “จุดขาย” เช่น จัดงานผิ ด
ช่วงเวลาจริง หรือเป็ นการจัดโดยละเลยความเป็ นวิถีชีวิตของชาวพวนที่แท้จริงอันจัดเป็นการนํ า