Page 35 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๒๖
๔.๒ พิธี กรรมสู่ ขวัญข้าว
พิธีกรรมสู ่ขวัญข้าว เป็ นสื่ อพื้ นบ้านประเภทประเพณี เป็ นแบบแผนวัฒนธรรมไทยที่บรรพ
บุรุ ษได้สร้างสรรค์ขึ้น และสั ่งสมมาตั้งแต่อดีตและสื บทอดมาจนกลายเป็ นเครื่ องมือที่ใช้ส่ งรับและ
เก็บข่าวสารที่เป็ นสัญลักษณ์ และเอกลักษณ์ของสังคม
การสู่ขวัญเป็ นประเพณีที่สําคัญอย่างหนึ่ งของชาวไทยเชื้ อสายลาว ที่กระทําสื บต่อกันมา
ช้านานตั้ งแต่บรรพบุรุษ เป็ นประเพณี ที่มีความเกี่ยวพันอย่างแน่นแฟ้ นกับวิถีการดํารงชี วิตของ
มนุษย์ ทุกเพศทุกวัยตั้งแต่เกิดจนกระทั ่งตาย ซึ่ งเป็ นประเพณีที่ ทํากันแทบทุกโอกาส
การจัดพิธีสู่ ขวัญมีสาเหตุมาจากความดี คือ ทําขึ้ นเพื่อให้เกิดสิริ มงคลแก่ชีวิต ให้ความ
ร่มเย็นเป็ นสุข เป็ นต้นว่า สู่ขวัญแต่งงาน สู่ ขวัญบวชนาค สู่ ขวัญขึ้ นบ้านใหม่ สู่ ขวัญคนป่ วย แม้ใน
เรื่ องการประกอบอาชีพหรื อการทํามาหากินก็จะมีพิธีกรรมนี้ แทรกอยู่ เช่น การสู่ ขวัญข้าว สู ่ขวัญ
ลาน สู่ขวัญควายและวัว หรือในบางครั้ งในโอกาสพิ เศษ เช่น ได้ลูกใหม่ ไปค้าขายได้เงินมามาก ได้
เลื่อนขั้นเลื่อนยศ นอกจากนี้ การจัดพิธีสู่ ขวัญในบางครั้ งก็มีสาเหตุมาจาก สิ ่ งไม่ดี กล่าวคือเป็ นการ
จัดให้มีขึ้ นโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อขับไล่สิ ่ งที่ไม่ดี หรื อสิ่งที่เป็ นอัปมงคล ให้หนี หายไป เช่น เมื่อ
หายจากเจ็บป่ วย ลูกเสีย เมี ยตาย ก็จะทําการสู ่ขวัญ การกระทําในที่นี้ ก็ เพื่อทะนุ ถนอมนํ้ าใจ ปลุก
ปลอบส่งเสริ มจิ ตใจให้ดี มีกําลังใจในการต่อสู้ชี วิตในโอกาสต่อไป
พิธีกรรมสู ่ ขวัญข้าวเป็ นพิธีกรรมหนึ่ งในหลายๆ พิธีกรรมที่เกี่ยวกับข้าวและการทํานา ซึ่ ง
เชื่อกันว่าเริ ่ มเกิดขึ้ นตั้ งแต่ ๑๕,๐๐๐ ปี และได้พัฒนามาในฐานะที่เป็ นเทคโนโลยีประการหนึ่ ง
ให้กับมนุษย์ได้ใช้เป็ นเครื่ องมือสร้างความสัมพันธ์กับทรัพยากรและสิ ่ งแวดล้อม จนทําให้มนุษย์
ก้าวพ้นอนารยะ (barbarian)มาเป็ นอารยะ (civilization) นั้ น แม้ว่าพฤติ กรรมของมนุ ษย์ในการทําไร่
เลื่อนลอย ในการทํานาหว่าน และในการทํานาดําย ังคงมีอยู่ แต่ดู เหมือนวา ปัจจุบันวิวัฒนาการของ
พฤติกรรมมนุษย์เกี่ยวกับอาหารในขั้ นตอนนี้ กําลังถูกกําหนด (determination) ไว้กับโลกในลัษณะที่
ไม่สามารถเปลี่ยนแปลงได้อี กต่อไป