Page 33 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๒๒
๓.๓.๑ พิธีกรรมก่อนการแสดง
๓.๓.๑.๑ การปลูกโรง คือ การทําพิธีกรรมที่เกี่ ยวข้องกับการปลูกโรง เพื่อ
ใช้ในการแสดงละคร ซึ่งโรงละคร ปกติมักสร้างกลางแจ้ง หันหน้ าไปทางด้านสิ่งศักดิ ์ สิทธิ ์ ขึงผ้าสี่มุม
มีเสา ๔ เสา โดยมีผ้าสําหร ับบังแดด ฝน ตรงกลางมีเสาสําหร ับคํ้า ให้ผ้าสูงขึ้นไม่อับลม และเป็นที่
เก็บซองคลี (ซองอาวุธ) เสากลาง ถือเป็นเสามหาชัยเป็นสิ่งสําคัญมาก (สมัยก่ อนใช้ไม้ชัยพฤกษ์)
เพราะมีความหมาย ถือว่า แทนองค์พระวิสสุกรรม หรือเป็นเสาที่พระวิสสุกรรมเสด็จมาประทับ
อมรา กลํ่าเจริญ (๒๕๓๗ : ๗๙ - ๘๐) อธิบาย พิธีกรรมการปลูกโรงว่า ใช้เสากลางของโรงละคร
ชาตรีแบบโบราณ ทําพีธีปลูกโรง โดยผู้เป็ นนายโรงต้องทําพิธี ใช้กิ่งมะยม (ชื่อเป็นมงคล) จาก
เจ้าภาพ ดอกไม้ ธูป เทียน และตอกไม้ไผ่ ๓ เส้น ด้วยการไหว้แม่ พระธรณี ในบริเวณที่เป็ นที่แสดง
ไหว้พระภูมิเจ้าที่ และไหว้แม่ย่านางเสาทุกต้นที่อยู่รอบเวที ตั ้ งนะโม ๓ จบ ต่อด้วยคาถาบทชุมนุม
เทวดา การว่าคาถาปลูกโรงกํากับการใช้ตอก ๓ เส้น ผูกกิ่งมะยมกับเสากลาง ๓ เปลาะนั ้ น จึงมี
ผู ้ เรียกพิธีกรรมนี้ว่า “ผูกโรง” การว่าคาถาและการผูกตอก จะทําสัมพันธ์กัน โดยผู้ทําพิธีท่ องคาถาว่า
“มะเทนะ วิสะ” ผู้ทําพิธีจะบิดตอกหมุนเป็ นเกลียวจากซ้ายไปขวา แล้วสอดปลายตอกเสียบขึ้น ให้
พอดีกับคาถา ที่ว่า “เท-พะ” การผูกกิ่งมะยมทั ้ ง ๓ เปลาะนี้ ต้องผูกเรียงสลับลงมา ซึ่งการผูกตอก
แต่ละเส้น ผู้ทําพิธีว่าคาถากํากับทุกคร ั ้ ง
๓.๓.๑.๒ การบูชาครู มีความหมายหลายนัย สรุปได้เป็ น ๔ ความหมาย
คือ ครูที่เป็ นเทพ (หมายถึง ครูของครูที่ได้ล่ วงลับไปแล้วถือว่ าไปเป็น เทวดา) ครูที่อบรมสั ่ งสอน
โดยตรง (หมายถึง ครูที่ร ับเป็นศิษย์) ครูที่แนะนําสั ่ งสอน (หมายถึง เพื่อนนักแสดงด้วยกันที่ได้
ชี้แนะความรู้) และครูพักลักจํา (หมายถึง วิชาความรู ้ ที่จดจําหรือแอบเรียนรู้มาจากผู้อื่น) การบูชาครู
เพื่อ ตั ้ งใจระลึกถึงครู ทั ้ ง ๔ ความหมาย ในขณะที่ทําการไหว้ครู ผู ้ บู ชา จะระลึกถึงคุณความดี
ระลึกถึงความเมตตาที่ครูได้สอนวิชาความรู ้ ให้ แม้คนที่ ได้แอบเรียนความรู้ มาจากเขาต้องขอบคุณ
และขอสมาอภัยด้วย เป็ นการสอนให้รู ้จักบุญคุณคนและรู ้ จักเคารพในสิทธิ ์ ของผู้อื่น การบูชาครูจะ
ทําต่อจากการปลูกโรง หัวหน้ าคณะหรือนายโรง จุดธูปเทียนบูชาครู
๓.๓.๑.๓ การโหมโรง หมายถึง เพลงที่ใช้บรรเลงเป็นอันดับแรก ก่อนที่ จะมี
การแสดงมหรสพต่ าง ๆ โบราณจารย์ได้นําเพลงหน้าพาทย์ หลายๆ เพลง มาเรียบเรียงและบรรเลง
ติดต่อกัน แต่ละเพลงมีความหมายในทางศักดิ ์ สิทธิ ์ เพลงโหมโรงลักษณะนี้ ใช้สําหร ับวงปี่พาทย์
โดยเฉพาะ เช่น โหมโรงเทศน์ โหมโรงโขน โหมโรงละคร (ณรงค์ ชัย ปิ ฎกร ัชต์, ๒๕๔๒ : ๓๐๒-
๓๐๓) โดยมีความหมายเป็น ๓ ประการ คือ ประการที่ ๑ เป็นการไหว้ครูทางดนตรี ประการที่ ๒
เป็ นการปร ับเสียงดนตรีและมือผู ้ เล่นให้เข้ากัน (ผู้เล่นอยู่ต่างคณะมาเล่นรวมกัน) ประการที่ ๓ เพื่อ
เป็ นการประกาศให้คนทั ่ วไปทราบว่าที่ นี้มีละคร และใกล้เวลาที่ จะเริ่มแสดงแล้ว อมรา กลํ่ าเจริญ
(๒๕๓๗ : ๘๖) กล่าวถึง การโหมโรงของละครชาตรี จะโหมโรงด้วยปี่พาทย์ชาตรี ประกอบด้วย ปี่
โทนชาตรี กลองชาตรี ฆ้องคู่ ฉิ่ง กร ับคู่ (ไม้ไผ่) ก่ อนการแสดงละคร ปี่ พาทย์ชาตรีจะโหมโรงเป็น ๒
ช่วง ในช่วงที่ ๑ จะทําต่อจากพิธีบู ชาครู การโหมโรงช่วงที่ ๒ จะเริ่มเวลาประมาณ ๑๓.๐๐ น.