Page 32 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๒๑
๒. ตัวนางกษัตริย์ เหมือนเครื่องละครนอก ต่างกันที่ผ้านุ ่งเป็นผ้าเกี้ยวจีบหน้า
สวมเสื้ อชั ้ นในแนบตัวสีแดง (ไม่นิยมสีอื่น) มีสะไบนาง ป ักด้วยดิ้ น ลวดลายสวยงาม ที ่ ชายสไบป ัก
เป็ นลายทิ้งชาย มีตาบทิศและทับทรวง สวมช้องนาง มีร ัดเกล้ายอดแหลม สวมทองกรที่ข้อมือ สวม
กําไลข้อเท้า
๓. ตัวนางสําคัญ เช่น ตัวแม่ หรือพี่เลี้ยง แต่งตัวเหมือนนางกษัตริย์ แต่ลวดลาย
ไม่สวยเท่า ต่างกันที่เครื่องสวมศีรษะจะไม่เป็ นยอดแหลม ใช้ร ัดเกล้าเปลว หรือที่ชาวบ้าน เรียกว่า
ร ัดเกล้าใบสาเก สวมทองกรและกําไลข้อเท้า ป ัจจุบัน ใชกะบังหน้ าแทน
๔. ตัวประกอบ มีลักษณะแตกต่างกัน ดังนี้
๔.๑ พระฤาษี สวมหัวฤาษี ใช้ผ้าห่มครองพาดไหล่ สมมุติเป็ นหนังเสือ
๔.๒ เสนา นุ่งโจงกระเบน สวมเสื้อปิดคอ มีผ้าคาดเอว
๔.๓ ตัวยักษ์ หากเป็นยักษ์กษัตริย์ แต่งเหมือนตัวพระ แต่ไม่นุ่งแบบหางหงส์
มีผืนผ้าเป็นลายกนกทับชายกระเบน สวมหัวยักษ์ไม่ปิดหน้า พลยักษ์ เหมือนขุนนาง
๔.๔ ตัวประกอบพิเศษ เช่น เงาะ แก้วหน้าม้า พระกุมาร แต่งเครื่องแต่งตัว
เหมือนพระหรือนางกษัตริย์ จะทราบลักษณะตัวแสดงได้จากเครื่องสวมศีรษะ
ตัวละครทั ้ งหมดต้องผัดหน้า ทาแป้ ง แต่งคิ้ว ทาปาก ผัดแขนและขา อย่าง
สวยงาม
๓.๓ วิธีแสดง
การแสดงเริ่มด้วยทําพิธีบู ชาครู จากนั ้ นปี่ พาทย์โหมโรงชาตรี ตัวยืนเครื่อง ออกมา
รํ าซัดหน้าบทตามเพลง การรําซัดนี้สมัยโบราณขณะร่ายรํา ผู้แสดงต้องว่าอาคมไปด้วย เพื่อป้องกัน
เสนียดจัญไร และการกระทํายํ่ ายีต่างๆ วิธีเดินวนรําซัดก่อนแสดง จะรํ าเวียนซ้าย เรียกว่า "ชักใย
แมงมุ ม" หรือ "ชักยันต์" ต่อจากรําซัดหน้าบทเวียนซ้ายแล้วก็เริ่มจับเรื่อง ตัวแสดงขึ้นนั ่ งเตียงแสดง
ต่อไป การแสดงละครชาตรี ผู้ แสดงร้องเองไม่ต้องมีต้นเสียง ตัวละครที่นั ่ งอยู่ที่นั ้ นเป็นลูกคู่ ไปในตัว
และเมื่อเลิกการแสดง จะรําซัดอีกคร ั ้ งหนึ่ง ว่าอาคมถอยหลัง รําเวียนขวา เรียกว่า "คลายยันต์"
เป็ นการถอนอาถรรพ์ทั้ งปวง
วุฒิพงษ์ ทองก้อน (๒๕๔๓ : ๙๓-๙๔) กล่าวถึง ลักษณะการแสดงละครชาตรี ตาม
แบบแผนการแสดงที ่ เป็ นลักษณะสืบทอดต่อกันมา คือ จะมีพิธีกรรม ๓ ช่วง คือ ช่วงพิธีกรรมก่อน
การแสดง ประกอบด้วยการปลูกโรง การบูชาครู การโหมโรง การร้องประกาศครู การร้องเชิญสิ่ง
ศักดิ ์ สิทธิ ์ การรําถวายมือ การร้องประกาศโรง การรําซัดหน้าบท การร้องคําพร ัด ช่วงการแสดงจะมี
การดําเนินเรื ่ อง การแต่งกาย ดนตรีประกอบการแสดง และช่วงพิธีลาโรง เป็ นพิธีกรรมหลังจากจบ
การแสดงในคร ั ้ งหนึ่ง ๆ จะมีพิธีลาเครื่องสังเวย ร้องส่งเจ้า และทําพิธีลาโรง สอดคล้องกับ อมรา
กลํ่าเจริญ (๒๕๓๗ : ๒๐) อธิ บายว่า ลักษณะการแสดงละครชาตรี ในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา
มีแบบแผนการแสดง ที่ มีลักษณะเฉพาะสืบทอดกันมา ที ่ สํ าคัญคือ พิธีกรรมก่อนการแสดง ได้แก่
การปลูกโรง การบูชาครู การโหมโรง การร้องประกาศหน้ าบท (การร้องเชิญสิ่งศักดิ ์ สิทธิ ์ ) การรํา
ถวายมือ การร้องเชิญครู และการรํ าซัดเบิกโรง การแสดงละคร และพิธีลาโรง