Page 122 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๑๑๑
จากบทละคร ดังกล่าว พบว่า การนํ าบทละครสู่การแสดงนั ้ น นอกจากจะใช้บท
ในการเดินเรื่อง โดยใช้การร้องร่าย และการร้องเพลงแล้ว คณะละครจะแต่งบท (กลอนแปด) แทรก
โดยขับร้องเป็นเพลงในลักษณะต่าง ๆ เพื่อเดินเรื่องตามความเหมาะสมด้วย
นอกจากนี้ บทละครบางส่วน ถู กตัดออก โดยมีการนํ าบทแต่งใหม่มาใช้แทน ส่วน
หนึ่ ง และอีกส่วนหนึ ่งผู้แสดงจะข้ามบทในส่วนนั ้ น ๆ ไป เพื่อความรวดเร็วในการแสดง กอปรกับบท
ละครแต่ งไว้ในลักษระเป็ นนิทาอ่านเล่น ไม่ได้แต่งเพื่อการแสดงละคร ผู้แสดงจึงต้องเชื่อมบางส่วน
ของการแสดง ด้วยบทกลอนที่เพิ่มเติมขึ้ นใหม่ตามความเหมาะสม
๒.๒.๔ การบอกบท
การบอกบท เป็นลักษณะสําคัญในการแสดงละครชาตรี เป็นการช่วยเหลือผู้แสดง
ละครไม่ต้องจําบทมาก ๆ เพราะผู้ แสดงต้องเปลี่ยนเรื่ องที่ใช้แสดง เปลี่ยนบทที่ ได้ร ับ และช่วยเหลือ
ให้ผู้แสดงดําเนินเรื่องราวไปได้ หรือบางตอนการแสดงบทสอดแทรก เช่ น เมื่อบทตลก แสดงนาน
เกินไป อาจทําให้ผู้ แสดงลืมได้ว่า เรื่องถึงตอนใดแล้ว เป็นต้น การบอกบทจึงเป็นการเตือนให้ผู้แสดง
ได้ใช้บทตามเรื่องนั ้ น ๆ อย่างต่อเนื่องกัน ผู้บอกบทจะบอกบทให้กับผู้แสดงทีละวรรค ผู ้แสดงจะต้อง
ร้องเอง และมีลูกคู่ร้องร ับ การบอกบทจะทําได้เฉพาะส่วนที่เป็ นบทร้องเท่านั้ น หมายถึง ส่วนที่เป็น
ร้องร่าย และร้องเพลง โดยผู ้แสดงต้องเลือกเพลงให้สอดคล้องกับอารมณ์ ของการแสดงนั้ น ๆ ผู ้ บอก
บทส่วนใหญ่เป็ นผู้ อาวุโส หรือเป็นผู ้ ที่หัวหน้าคณะมอบหมาย ต้องเป็ นผู้อ่านหนังสือคล่ อง จําเรื่อง
และการดําเนินเรื่องได้อย่างแม่นยํา มีปฏิภาณดี เข้าใจการตัดและต่อเติมบทละคร ในขณะที่กําลัง
ดําเนินการแสดงได้อย่างรวดเร็ว มิฉะนั ้ นแล้วจะสร้างความยุ่งยากให้กับผู้แสดง เนื่องจากบทบอก
บทไม่ทันและจะไม่ต่อเนื่ องกัน
การบอกบทของละครชาตรี ในจังหวัดอ่างทอง ยังมีใช้อยู่ เช่นคณะพเยาว์ ป ่าโมก
คณะสําเนียงป ่าโมก คณะนารี รุ่งเรืองศิลป์ เป็ นต้น ส่วนใหญ่เป็ นการบอกบทให้กับผู ้ ร่ วมแสดง
ที่มาจากต่างคณะ หรือเป็นผู้แสดงที่อายุน้อย ไม่สามารถจําบทที่ ตนเองแสดงได้ วิธีบอกบท ผู้บอก
จะบอกนํ า ๑ วรรค ผู้แสดงจะร้องตามบท และบอกเพลงหน้าพาทย์ที่ใช้ด้วย
บอกบทเที่ยวที่ ๑ (บทละคร....) รอยต่ อระหว่างผู้บอกบทและผู้ ร ับบท
บอกบทเที่ยวที่ ๒ (บทละคร.... เชิด) บอกบทซํ้ากรณีใช้เพลงร้อง
ผู้แสดงร้องเพลง ตีบท
แผนภูมิ ที่ ๕ แสดงลักษณะการบอกบทละครชาตรี