Page 113 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๑๐๒
กิริยาท่าทางที่แสดงออกเป็ นภาษาท่า ใช้แสดงความหมายของบทละครประดิษฐ์
ดัดแปลงมาจากกิริยาท่าทางที่เป็นธรรมดาที ่ มนุษย์แสดงออกเป็นท่าทาง แทนคําพูด ซึ่งจําแนกได้
๓ ประเภท คือ
๑.๑.๑ ท่าที่ใช้แทนคําพูด เช่น ร ับ ปฏิเสธ สั ่ ง เรียก เป็ นต้น
๑.๑.๒ ท่าที่ เป็ นอิริยาบถและกิริยาอาการ เช่ น ยืน นั ่ ง เดิน นอน เคารพ
และการกระทําอื่น ๆ
๑.๑.๓ ท่าซึ่งแสดงถึงอารมณ์ ภายใน เช่น ร ัก โกรธ ดีใจ เสียใจ เศร้า ร่าเริง
เป็ นต้น
การรําตีบทของการแสดงละคร จึงเป็นวิธีการใช้ภาษาต่าง ๆ ดังกล่าว ให้ดูสวยงาม
กว่าการใช้ท่ าทางธรรมดา โดยใช้ภาษาท่ารําให้สอดคล้องกับเพลงดนตรีและการขับร้อง ผู้แสดงต้อง
คํานึงถึงบท ลีลา และอารมณ์ ให้กลมกลืนกับท่ารํา นอกจากนี้ ยังหมายถึง เลือกใช้ท่ ารําได้เหมาะสม
งดงามและเป็ นสง่า เน้นการใช้ มือ แขน เท้า ขา ลําตัว ใบหน้าและศีรษะ ในการรํ าตีบท เช่น
ใช้มือซ้ายจีบนิ้ วยกขึ้ นมาใกล้ริมฝี ปาก หมายความว่า ดีใจ แต่ ถ้ายกขึ้นไปถึงที่จมูก
แปลว่า ดมหรือหอม
ประสานมือทาบฐานไหล่ แสดงว่า ร ัก ชื่นชม หรือ ห่มผ้า
ถูฝ ่ามือ ทิ้งแขนลงล่าง แสดงอาการ เก้อเขิน
ฝ ่ามือซ้ายแตะหน้าผาก แสดงท่าเสียใจ ร้องไห้ และถ้าสะดุ้ งลําตัวขึ้ นลงพร้อม ๆ กัน
ด้วย แสดงท่าร้องไห้มากถึงสะอึกสะอื้ น
มือขวาตั ้ งวงหงายมือสูงระดับศีรษะ มือซ้ายตั ้ งวง (ท่าเฉิดฉิน) แสดงความเป็นใหญ่
การรําตีบทในการแสดงละครชาตรี ในจังหวัดอ่างทอง พบว่า การรําตีบทของผู้แสดง
เช่ น นายโรง กษัตริย์ นางกษัตริย์ นางเอก หรือตัวเอก ค่อนข้างพิถีพิถันในการรําตีบทตามบทร้อง
และบทเจรจา ส่วนตัวตลกนั ้ น ไม่ค่อยคํานึงถึงการรําตีบทนัก บางคร ั ้ งใช้การรําตีบทเฉพาะบทร้อง
พอถึงบทเจรจาจะใช้ท่ารําธรรมดา หรือทํากิริยาแปลก ๆ ให้ดูตลกขบขัน และตัวประกอบอื่น ๆ ที่
แสดงประกอบในฉาก เช่น เสนา ใช้ท่ าทางประกอบการเจรจาเป็นท่าทางธรรมดา เป็ นต้น
๑.๒ การรําซัดท่า
การรําซัดท่า คือ การใช้ท่ารําตามจังหวะของการร้อง และซัดโทนชาตรี ซึ่งมีทั ้ งจังหวะ
ช้า และเร็ว
การรําซัด เป็นท่ารําหลักอีกแบบหนึ่งของการใช้ท่ ารํา ในการแสดงละครชาตรี
การรําซัดที ่ ใช้เป็ นท่ารํานี้ รําตามเพลงร่าย ซึ่งเป็นเพลงที่ใช้ร้องดําเนินเรื ่ อง ลักษณะในการร้องร่าย
ต้นเสียงเป็ นผู้ร้องนําและลู กคู่จะร้องร ับในช่วงที่ต้นเสียงร้องนํ า ผู้แสดงรําตีบทและช่วงที่ลูกคู่ร้องร ับ
เพลงร่ายต้องร้องร ับแบบทวนบท ๒ เที่ยว ผู้แสดงต้องซัดท่ า การรําในซัดท่าในช่วงลูกคู่ ร้องร ับ จะ
ใช้ลักษณะท่ าซัด ดังนี้
ลูกคู่ร้องร ับเที่ยวที่ ๑ ใช้ท่ ารําซัด ๑ ท่า จะเป็ นท่าใดก็ได้ แต่นิยมใช้ท่าสอดสร้อยมาลา
ท่ าผาลาเพียงไหล่ ท่าจีบยาว หรือกินนรรํา (เรียกชื่อท่ารําตามท่ารําในบท)