Page 16 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

3
ข้อสันนิ ฐานคําว่าบางโคล่ มาจากคําว่าบ้านโคกนี้ ใกล้เคี ยงกับข้อสันนิฐานคําว่ าบางกอก ซึ่ ง
อาจมาจากคําว่าป่ ามะกอก (บ้านมะกอก) เพราะมี ต้นมะกอกขึ้ นอยู่มาก หรื ออาจมาจากคําว่าบ้านโคก
หรื อบางโคก บ้านเกาะ บ้านมะกอก ข้อสันนิ ฐานนี้ มาจากลักษณะลักษณะแม่ นํ้ าเจ้าพระยาที่ไหลโค้ง
เป็ นรู ปโค้งเกือกม้า(Oxbow Lake) คดเคี้ ยววนเวียนไปมาคล้ายเกาะหลายขนาดซ้อนกันอยู่ทั ่วบริ เวณนํ้ า
โดยเฉพาะฝั ่งตะวันตก เนื่ องจากมีลําคลองมากมายอยู่ ในขณะที่ฝั่งตะวันออกเป็ นแผ่นดินทะเลตมและ
ท้องทุ ่ ง 3
คุ ณอาสมหมาย ตันวัชรปาณี (อาเปี๊ ยก) ซึ่ งเป็ นคนในท้องที่บางโคล่ตั้งแต่ เกิด ปั จจุบันท่านมี
อายุ 71ปี เล่าเรื่ องเกี่ยวกับโคกจัน ว่า เดินเลยจากวัดบางโคล่ไปจะมีคลองข้าม เมื่อข้ามคลองไปก่อนจะ
ถึงวัดไทร จะมีเนินดิ นสูงๆ และก็ มีต้นไทรใหญ่อยู ่ซ้ายมือ เนิ นดิ นสูงบริ เวณนี้ เรี ยกว่าโคกจัน การ
เรี ยกว่าโคกเพราะเนินดินที่ สู งและมีต้นจันทน์อยู่ ในสมัยก่อนมี คนเล่าว่ามี เรื อสําเภามาเกยตื้ นอยู่บริ เวณ
นี้ 4
แขวงบางโคล่ตั้ งอยู่ในเขตบางคอแหลมในปัจจุ บันซึ่ งแต่เดิมเขตนี้ เรี ยกว่าบ้านทวาย คําว่ า บาง
คอแหลมก็เป็ นคําที่ถูกเรี ยกตามลักษณะของพื้นที่ มาจากการคดเคี้ ยวเป็ นคอแหลมยื่นออกไปในลํานํ้ า
ก่ อนที่จะมาใช้คําว่า บางคอแหลมในปั จจุบัน ได้มีการใช้คําว่าอําเภอทุ ่ งทวายและยานนาวามาก่อน
พื้ นที่ แห่ งนี้ อยู่ ตรงข้ามกับอําเภอราชบู รณะที่ฝั่ งธนบุ รี การที่ เรี ยกพื้นที่ บริ เวณนี้ ว่ า บ้านทวาย
เนื่องจากในปี พ.ศ. 2334 ในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้ าจุ ฬาโลก พระยาทวาย(แมงจันจา)
ชาวทวายเชื้ อสายพม่า เป็ นผู ้ นําชาวทวายเป็ นกบฏต่ อพม่าเพื่อตั้งตนเป็ นอิสระแต่ สู ้ทหารพม่าไม่ได้ จึง
พาสมัครพรรคพวกเข้ามาสวามิภักดิ์ จึงโปรดให้ตั้งบ้านเรือนอยู่ที่บ้านเรือนอยู่ที่นอกป่ าช้า วัดสระเกศ
ราชวรมหาวิหาร ( ปั จจุบันคือตรอกทวาย ซึ่ งอยู่ใกล้สะพานแม้นศรี ) ครั้ นปลายสมัยพระบาทสมเด็จ
พระพุทธยอดฟ้ าจุฬาโลก ทรงพระกรุ ณาโปรดเกล้าให้ชาวทวายกลุ ่มนี้ ย ้ายไปตั้งถิ ่ นฐานใหม่ ห่ างจาก
ราชธานี ไปทางตะวันออก ณ ตําบลคอกควาย เมื่อชาวทวายมาตั้ งบ้านเรือนอยู่หนาแน่น ชื่ อของตําบล
คอกควายจึงเปลี่ ยนมาเป็ น ตําบลบ้านทวาย จนถึงสมัยพระบาทสมเด็จพระนั ่ งเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่ อโปรด
ให้สถาปนาวัดคอกควายขึ้นใหม่ และพระราชทานนามพระอารามใหม่นี้ ว่า วัดยานนาวา ชื่อตําบลบ้าน
ทวายจึงเปลี่ยนเป็ นตําบลยานนาวาตามมานพระอารามใหม่ 5 ต่ อมาเมื่อ พ.ศ. 2443 ได้มีการตั้งอําเภอ
3 สวรรค์ ตั้งตรงสิ ทธิกุล กรุ งเทพฯไม่มีพิพิธภัณฑ์ กรุงเทพฯ ศิ ลปว ัฒนธรรมฉบับพิ เศษ สํานักพิมพ์ มติชน มี นาคม 2545 หน้า 9.
4 สัมภาษณ์คุ ณสมหมาย ตัณว ัชรปาณี
5 ศันสนี ย์ วีระศิลป์ ชัย ชื่อบ้านนามเมื องในกรุงเทพฯ พิมพ์ครั้ งที่6 สํานักพิมพ์ศิลปว ัฒนธรรม 2546 หน้า 275-276.