Page 14 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

1
บทที่ 1
การก่ อตัวและ วิถีชี วิตของชุมชนในย่านบางโคล่
1.1 การก่อตัวของชุมชนในย่ านบางโคล่
บางโคล่ ในปั จจุบัน มี ฐานะเป็ นแขวงหรื อตําบลอยู่ในเขตบางคอแหลม กรุ งเทพมหานคร
ในเขตนี้ มีอยู่ 3 แขวงด้วยกันคือ แขวงบางคอแหลม แขวงวัดพระยาไกร และแขวงบางโคล่ พื้นที่ของ
เขตบางคอแหลมทั้งหมดตั้ งอยู่ริ มฝั่งซ้ายหรื อฝั่งตะวันออกของแม่นํ้ าเจ้าพระยา บริเวณใกล้ส่ วนแหลม
โค้งของลํานํ้ า บางโคล่อยู่ปลายสุ ดของเขตทอดตัวไปตามลํานํ้ าเจ้าพระยาก่อนที่ จะถึ งปากอ่าว พื้ น
ที่ดิ นของบางโคล่เกิ ดจากการทับถมของตะกอนหรื อโคลนตมจากแม่นํ้ ามานับพันปี พื้ นดินบริ เวณบาง
โคล่นั้นเป็ นลักษณะ ที่ลุ่ม ดินตะกอน เป็ นดินที่ อุดมสมบูรณ์ พื ้นที่นี้ จึงเหมาะแก่ การทําสวน
ที่มาของ คําว่า “บางโคล่” มาจากอะไร ไม่ มีการอธิบายที่ชัดเจน คํานี้ สามารถแยกออกได้เป็ น
2 ส่ วนด้วยกันคือคําว่ า “บาง”กับ “โคล่” คําว่ า บางหรือ บ้ านเป็ นคําเดียวกัน ส่วนคําว่าโคล่ นั้ นสามารถ
สันนิษฐานเป็ น 2 แนวทาง แนวทางที่หนึ่ ง หมายถึงพื้นที่ชุ่ มนํ้ าและมีคลองจํานวนมาก ความหมาย
เดียวกับดินโคลน 1 อี กแนวทางหนึ่ งนั้ นอาจมาจากคําว่ า โคก หรื อเกาะ ตามลักษณะการคดเคี้ ยวของ
ลํานํ้ า บางโคล่นั้ นอาจมาจากคําว่ า บางโคก หรื อบ้านโคก ซึ่ งใกล้เคียงกับลักษณะของพื้ นดินที่มีโคก
นํ้ าอยู่ บ้านโคกหรื อบางโคกเมื่อเรี ยกไปเรื่ อยๆจึ งเพี้ ยนมาเป็ นบางโคล่ ข้อสันนิ ษฐานทั้ ง 2 แนวทาง
นี้ ไม่ มีข้อสรุป แต่สําหรั บผู้ วิจัยคิดว่า บางโคล่มาจากบ้านโคกมีเหตุผลมากกว่า
ข้อสันนิ ษฐาน บางโคล่ มาจากคําว่าบ้านโคก ซึ่ งมีโคกอยู ่ นั้ นได้ปรากฏหลักฐานในพื้นที่ ว่ามี
โคกที่ เป็ นลักษณะเด่ นของชุมชนแห่ งนี้ ดังข้อความในหนังสื ออนุ สรณ์งามฌาปนกิจศพคุ ณแม่ เชย
เปรมสมาน เมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน 2526 ได้กล่าวถึ งบางโคล่ว่า
“บางโคล่ เป็ นตําบลเล็กๆ อยู่ในเขตอําเภอยานนาวา แต่เดิ มนั้ นบางโคล่มีโคกอยู่
เรี ยกกันว่า โคกจัน เล่ากันว่า เดิ มทีที่แห่งนี้ และตําบลอื่ นๆ ในเขตนี้ เป็ นปากอ่าว
มีเรื อสําเภาค้าขายจากต่างประเทศแล่ นเข้ามาจอดอยู ่ เสมอ และที่ โคกจันแห่ งนี้
ก็ ขุดพบหัวสําเภาเรื อ จะเป็ นเรื อสําเภาเกยตื้ นหรือล่มก็ มิอาจจะเดาได้ โคกจันได้
หายไปราวปี พ.ศ. 2506 เพราะถูกถนนซอยประดู่ 1 ตัดผ่าน” 2
1 ความเห็ นของครูอุปถัมภ์ จีนสลุต โคกจัน นั้ นอยู่ ระหว่ างว ัดบางโคล่และว ัดไทร
2 อนุสรณ์งานศพคุ ณแม่เชย เปรมสมาน