Page 34 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๒๖
ที่ มาของชื่อหางอวนนั ้ น จริงๆแล้วหางอวนก็หมายถึงยอดลานหรือใบลานอ่อนที่นํามาผ่าน
กระบวนการเตรียมใบลานเสียก่ อน นับตั้ งแต่ การเตรียมยอดลาน การทอนใบลานมาแยกเป็ นใบ ๆ
ผ่านกระบวนการทําเส้นคล้ายด้าย จากนั ้ นจึงนํ าไปทอคล้ายการทอผ้ าเป็นแผ่น ๆ แล้วนําไปเย็บเป็น
สามเหลี่ยมนํ าไปติดไม้ตรงหางอวนใช้สํ าหร ับดักกุ้งและเมื่อพูดถึง “ลาน”หรือ“ใบลาน” หลายคนจะ
เคยได้ยินและพบเห็นของใช้ของประดับที ่ ทําจากใบลานมาช้านานแล้ว ในสมัยโบราณ ลานจัดเป็ น
วัตถุดิบประเภทหนึ ่งที่มีความสําคัญอย่างมาก ก่อนที่มนุษย์จะรู้ จักทํ ากระดาษเขียนหนังสือขึ้นมาใช้
นั ้ น มนุษย์ใช้ใบลานอ่อนของต้นลานเป็ นที่จารึกอักขระที่เรียกว่า “พระคัมภีร์” นอกจากนั ้นใบลาน
อ่อนยังทําเครื่องใช้ได้หลายอย่ างโดยนํามาจักตอก สานเป็นหมวก กระเป๋ า งอบ พัด และภาชนะต่าง
ๆ ใช้ในคร ัวเรือน ใบลานแก่ก็นํามาใช้เป็ นวัสดุ ก่อสร้ าง เช่น ใช้มุงหลั งคาและทําฝาบ้าน ผลก็ใช้เป็ น
อาหารของมนุ ษย์ แม้ในป ัจจุบันนี้ โลกวิวัฒนาการเจริญก้าวหน้าทางด้านวิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยี
มากขึ้ น แต่ความสําคัญของใบลานก็ไม่ได้ล้าสมัยหรือหมดความสําคัญลงไปแต่อย่างใด
ลานนับว่ามีความสําคัญอยู ่ ไม่น้ อยต่องานช่างสานหมวก กุบ(งอบ) ก่องข้าง แอบข้าว ใน
ภาคเหนือของไทย ส่วนในเขตภาคกลางนั ้น ใบลานจัดเป็ นวัสดุที่สํ าคัญประเภทหนึ่ งในการทํา
เครื่ องจักรสาน ได้ แก่ ปลาตะเพี ยนและเครื่ องเล่ นเด็กชนิ ดต่ างๆ ซึ่งมี การทํ ากันมากเป็ น
อุ ตสาหกรรมในครอบคร ัว ที่ อํ าเภอเมือง จังหวัดพระนครศรีอยุ ธยา การสานงอบ ที่อํ าเภอ
บางปะหัน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็ นต้น ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีลานไม่มากเหมือน ภาค
กลาง แต่ก็ยังนํ าไปใช้สานหมวก งอบ กระติ๊บข้าว เป็ นต้น บริเวณภาคใต้ของไทยแถบชายฝ ั ่ งทะเล
ด้านตะวันออก ใช้ทําผลิตภัณฑ์เครื่องจักรสานที่เป็ นเครื่องอุปโภคบริโภคเรียกว่า “สมุก” หรือ “หมุก”
สําหร ับใส่ ของสารพัดอย่ างเล็ก ๆ น้ อย ๆ ในสมัยโบราณจะสานอย่างละเอียดปราณีตมาก ใช้เป็น
ภาชนะบนโต๊ะเครื่องแป้ งของสตรีสําหร ับใส่เครื่องประดับต่าง ๆ นอกจากนี้ชาวใต้ยังรู้ จักนํายอดลาน
มาทอเป็นเครื่องใช้ ซึ่งเรียกว่า “หางอวน” แต่เดิมนั ้ นใช้ยอดลานทอเป็ นแผ่น ทํ าเป็นถุงสามเหลี่ยม
สําหร ับต่ อไว้ปลายอวน เพื่อใช้เป็ นถุงในการนับกุ้ง เคยสําหร ับทํากะปิ ของชาวประมง ป ัจจุบันหางอ
วนเป็ นวัสดุที่นํามาใช้ทําผลิตภัณฑ์อื่น ๆ เช่ น กระเป๋ า หมวก เป็นต้ น เป็นอุตสาหกรรมในครอบคร ัว
ที่ ทํามากและมีเพียงที่เดียวในประเทศไทยในเขตอําเภอท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช
๔.๒ การศึกษากรรมวิธีการผลิ ตหัตถกรรมหางอวน
ป ัจจุ บันผลิตภัณฑ์ หัตถกรรมหางอวนมีการพัฒนารู ปแบบและประโยชน์ ใช้ สอยให้
สอดคล้องตรงกับความต้องการของตลาด นับเป็ นอุตสาหกรรมในครอบคร ัวที่สําคัญประเภทหนึ่ งที่
ช่วยเพิ่มพูนรายได้ให้กับประชาชนในชนบทได้อย่างมาก ลานจึงจัดได้ว่าเป็นพืชเศรษฐกิจที่สําคัญ
ของไทย สมควรที่จะได้มีการศึกษาค้นคว้าเรื่องของลานอย่างละเอียด ใบลานได้มาจากต้นลานซึ่ง
เป็ นไม้ปาล์มประเภทหนึ่ง ส่วนต่าง ๆ ที ่ นํ ามาใช้ประโยชน์ จากต้นลานคือ ยอดอ่อน ทางใบ ก้านใบ
หรือกาบและผล