Page 6 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหิ ดล วิทยานิพนธ์ / ง
วงซอ: สายพ่อครู ศรี ทวน สอนน้อย จังหว ัดเชียงราย (WONG SAW, A LANNA TRADITIONAL VOCAL
MUSIC: A CASE STUDY OF SEETUAN SORNNOI’S STYLE,CHIANGRAI PROVINCE,
NORTHERN THAILAND)
องอาจ อินทนิเวศ 4836955 MSMS/M
ศศ.ม. (ดนตรี )
คณะกรรมการควบคุมวิทยานิพนธ์ : ณรงค์ชัย ปิ ฏกรัชต์ กศ.บ., กศ.ม., ศศ.ม., อรวรรณ บรรจงศิลป M.Ed., M.M.
บทคัดย่ อ
การวิจัยครั้ งนี้ เป็ นการวิจัยเชิงคุณภาพ เพื่อศึกษารู ปแบบและลักษณะทางดนตรีของวงซอ: สายพ่อครู
ศรี ทวน สอนน้อย จังหว ัดเชียงราย โดยเก็ บข้อมูลภาคสนามจากสถานการณ์จริ ง นําข้อมูลเสี ยงมาถอดเป็ นโน้ต
สากลและวิเคราะห์โดยประยุกต์ใช้ทฤษฏีทางดนตรี วิทยา
ผลการวิ จั ยพบว่า บริ บทในด้านที่เกี่ ยวข้ องกับการขับซอพื ้นเมื องในจั งหว ัดเชียงราย ได้แก่
ว ัฒนธรรมการขับซอในจังหว ัดเชียงราย จัดพิธี กรรมการไหว ้ครู แบ่งได้ 3 ประเภทคือ การไหว ้ครู ซอประจําปี
เดือน 9 ล้านนา การไหว ้ครู ซอประจําปี เดือน 7 ล้านนา และการไหว ้ครูซอก่ อนการแสดง องค์ประกอบการขับซอ
ได้แก่ สถานที่ที่ใช้ในการขับซอ แบ่งตามลักษณะของสถานที่ได้ 2 ลักษณะ คือ การแสดงในว ัด การแสดงตามบ้าน
และการแต่งกายนิ ยมแต่งกายในชุดพื้ นเมืองเรียบร้อย การแบ่ งประเภทของการขับซอพื้ นเมืองในจังหว ัดเชียงราย
แบ่งออกเป็ น 3 ประเภทคือ 1) การซอเดี่ ยว หรือเรี ยกอีกอย่างว่า “ซอป้ อด” 2) การซอคู ่ หรื อเรี ยกว่า “ซอคู่ถ้อง”
และ 3) ละครซอ เนื้ อหาของบทซอ ที่ใช้โดยมากเป็ นประเภทหลักธรรมคําสอนพระพุทธศาสนา กิจกรรมทาง
ว ัฒนธรรมที่เกี่ยวข้องกับการสร้ างสรรค์ ก่อนเริ่ มการแสดงการขับซอ ช่ างซอหญิงฟ้ อนถวายครู เพื่อเป็ นการแสดง
ความเคารพต่อครู อาจารย์ที่ ประสิ ทธิ์ ศาสตร์ วิชาในกับตัวช่างซอ และย ังเป็ นการแสดงโหมโรง เพื่อเรี ยกความ
สนใจของผู ้ ฟัง
ผลการวิเคราะห์ลักษณะเฉพาะทางทํานอง พบว่า ในทํานองชุดตั้ งเชี ยงใหม่รู ปแบบของเพลงมี แบบ
แผนสลับการขับซอระหว่างช่ างซอชายและหญิง กลุ่มเสี ยงที่ช่างซอชายใช้ขับซอเมื่อนํามาเรี ยงกันตามระบบโน้ต
สากล ตรงกับ ฟาชาร์ป โดเรี ยน โมด ส่ วนช่างซอหญิงตรงกับ ที มิกโซลิเดียน โมด พิ สัยของเสี ยงมีพิ สัยไม่เกิน คู่ 8
(Octave) มี การใช้เสี ยงหลักของแนวทํานองครบทั้ง 7 เสี ยงตามบันไดเสี ยงหรื อโมดที่วิเคราะห์ ได้ ลักษณะทิ ศทาง
การดําเนิ นทํานองโดยมากเป็ นคู่ P1 P4 P5 P8 M3 M6 m3 และ m3 การประดับทํานองมี เทคนิ คที่แตกต่างไปจาก
เทคนิคที่ เกิดจากเสียงของเครื่ องดนตรี เทคนิคเหิ นเสียงขึ้ นสู งแล้วลงเสี ยงตํ่ าฮัมในลําคอซึ่ งเป็ นเทคนิ คที่บ่ งบอก
ความเป็ นอัตลักษณ์ ในการขับซอ ที่ ช่างซอใช้ ในตอนขึ้ นทํานองตั้ งเชี ยงใหม่ ทั้ งช่ างซอชายและช่างซอหญิ ง
ความสั มพันธ์ระหว่างคําร้องและทํานองเป็ นแบบ บรรจุโน้ตทํานอง 1 โน้ ตต่อ 1 คําร้อง และ 2-3 โน้ตต่อ 1 คําร้อง
ความเป็ นนว ัตกรรม สายพ่อครู ศรี ทวน สอนน้อย อยู่ที่ การสร้างศิษย์ให้เป็ นผู ้ มีความกตัญ�ู อ่อนน้อม มีไหวพริ บ
เฉลียวฉลาด และมีความสามารถในการขับซอ หรื อประพันธ์เป็ นอย่างดี พ่อครู มีเทคนิคการประพันธ์เครื อซอที่มี
สัมผัส ใช้ภาษาที่ไพเราะ แฝงแง่ คิด และเจตคติไว ้ในเครือซอได้อย่างลงตัว
คําสําคัญ : การขับซอ / การวิเคราะห์ / ว ัฒนธรรม / ดนตรี / เชียงราย / ล้านนา
296 หน้า