Page 46 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

27
สล่าจู คงแก้ว อายุ 77 ปี อยู่ บ้านเลขที่ 34 บ้านทุ ่งแล้ง ตําบลแม่ คง อําเภอแม่สะเรี ยง
จังหวัดแม่ฮ่องสอน
จากที่กล่าวมาแล้วจะเห็นได้ว่า พื้ นที่ที่มีการทําเกวียนในเขตภาคเหนื อตอนบนที่สําคัญมา
แต่เดิ มคือ จังหวัดแพร่ จังหวัดลําปาง และลําพูน แต่ส่ วนใหญ่เลิกทําไปเมื่อประมาณเกือบ 20 ปี แล้ว
อีกทั้ งช่างผู ้ ทําส่ วนใหญ่จะเสียชีวิตแล้ว คงย ังมีช่างที่ทําได้อยู่บ้างแต่ ก็ไม่ได้ทําเกวี ยนขนาดใหญ่เพื่อ
ใช้งานแบบเดิม แต่ จะทําเป็ นขนาดเล็กเพื่ อใช้เป็ นเครื่ องประดับ หรื อเป็ นของที่ระลึ กมากกว่ า
อย่างไรก็ตามช่างที่ ทางคณะผู้วิจัยได้พบปะพูดคุยมาแล้ว ก็ยินดีที่ จะให้ข้อมูลเกี่ยวกั บเรื่ องการทํา
เกวียนเป็ นอย่างดี ซึ่ งทางคณะผู ้ วิจัยจะได้ดําเนิ นการสัมภาษณ์ รวบรวมและนํามาวิเคราะห์ต่ อไป
2. เพื่อวิเคราะห์ องค์ความรู้ ในการสร้างและรู ปแบบของเกวียนพื้นบ้านในเขตภาคเหนื อ
ตอนบนของประเทศไทย
จากการที่คณะผู ้ วิจัยได้ลงภาคสนามเพื่อสั มภาษณ์ช่ างที่มีความรู ้ในการสร้างเกวี ยนทําให้
ได้ข้อมู ลเกี่ ยวกับการสร้าง รู ปแบบ และองค์ ประกอบของเกวียน ดังจะขอกล่าวถึ งรายละเอี ยด
ดังต่ อไปนี้
2.1 ประเภทของเกวียน
เกวียนที่ใช้กันอยู่ในสมัยก่อนนั้ นแบ่งได้ 2 ประเภท คือ
1. เกวียนวัว คือเกวียนที่ เทียมด้วยวัว เพราะวัวดูแลรักษาง่ายกว่าควาย มักจะเทียมเป็ น
คู ่มากกว่าจะใช้ตัวเดียว พบใช้กันอยู่ในเขตภาคเหนือ หรื อภาคใต้ มีขนาดเล็ก สั้ น
และเตี้ ย แต่ส่ วนความกว้างหน้ าจะกว้างกว่าและไม่ หนา เหมาะกับการใช้ในภู มิ
ประเทศที่เป็ นภูเขาและมีความลาดชัน
2. เกวี ยนควาย คื อเกวียนที่เที ยมด้วยควาย มักจะจะมีลักษณะสู งใหญ่และหนากว่ า
เกวียนวัว ทั้ งนี้ เพราะในบริ เวณที่ใช้ เกวียนควายจะเป็ นที่ ลุ ่มมีโคลนเลนมาก พบ
ในทางภาคกลาง และทางภาคอี สาน โดยสามารถสังเกตขนาดของเกวียนได้ จาก
ขนาดของวงล้อ
นอกจากนี้ ย ังมีการใช้ม้าในการเทียมเกวียนด้วยแต่มักใช้เพี ยงตัวเดียว ดังที่ ได้ทราบข้อมูล
จากช่างจู คงแก้ว ว่ าในการทํา ทูบเกวี ยน หรื อไม้ที่ต่ อจากตัวเกวียนมาย ังแอกสําหรับเทียมสัตว์นั้ น
จะมีลักษณะเป็ นไม้ท่อนเดียวตรงๆ ไม่แยกออกเป็ นสองท่อนเหมื อนเกวียนทั่ วไป
2.2 รูปแบบของเกวียน
จากข้อมูลที่ได้สํ ารวจและสืบค้นพบว่ า เกวียนทางภาคเหนื อเองก็มีรู ปแบบที่ แตกต่าง
กันไปตามแต่ ละพื้นที่ ของจังหวัด ดังนี้
2.2.1 เกวียนแพร่ พบมากในเขตจังหวัดแพร่ บางส่ วนของจังหวัดน่านที่ ติดต่ อกับแพร่
จังหวัดอุตรดิตถ์ ลักษณะเด่นที่ เห็นได้ชัดเจน คือ ช่ วงท้ายของเกวียนจะเรี ยวและงอนขึ้ น ดังรู ปที่ 16