Page 110 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

90
น่าน
ลักษณะทั่วไป
น่ าน เป็ นเมืองเก่าแก่รุ ่ นเดียวกับสุโขทัย มีชื่อเรี ยกในสมัยล้านนาอีกชื่ อหนึ่ งว่า นันทบุรี คําว่ าน่าน
สันนิ ษฐานว่ามาจาก “น่ าง” ในภาษาจีนที่ แปลว่า “ทิศใต้” มี พื้ นที่ 11,472.072 ตารางกิโลเมตร อยู ่ห่างจาก
กรุ งเทพฯ 668 กิโลเมตรแบ่งการปกครองออกเป็ น 13 อําเภอ และ 1 กิ ่งอําเภอ คือ อําเภอเมือง อําเภอเชี ยงกลาง
อําเภอทุ่งช้าง อําเภอท่าวังผา อําเภอนาน้อย อําเภอปั ว อําเภอเวียงสา อําเภอแม่ จริ ม อําเภอเฉลิมพระเกียรติ อําเภอ
บ้านหลวง อําเภอนาหมื่น อําเภอ สันติสุ ข อําเภอบ่ อเกลือ และกิ ่ งอําเภอสองแคว การเดินทางไปจังหวัดน่ าน
ทางรถยนต์ส่ วนตัวใช้เวลาเดินทางราว 8 ชั ่วโมง หรื อทางรถโดยสารประจําทาง และทางเครื่ องบิน
ประวัติศาสตร์
เมืองน่าน ในอดีตเป็ นนครรั ฐเล็ก ๆ ก่ อตัวขึ้ นราวกลางพุทธศตวรรษที่ 18 บริ เวณที่ราบลุ่มแม่นํ้ าน่าน
และแม่นํ้ าสาขา ในหุบเขา ทางตะวันออกของภาคเหนือ
ประวัติ ศาสตร์เมืองน่ าน เริ ่ มปรากฏขึ้ นราวพ.ศ. 1825 ภายใต้การนําของพญาภูคา ศู นย์การปกครอง อยู่ที่เมือง
ย่าง (เชื่อกันว่าคือบริ เวณริ มฝั ่ งด้านใต้ ของแม่นํ้ าย่าง ใกล้เทือกเขาดอยภูคาในเขตบ้านเสี้ ยว ตําบลยมอําเภอท่าวังผา)
เพราะปรากฏร่องรอย ชุมชนในสภาพที่เป็ นคูนํ้ า คันดิ นกําแพงเมืองซ้อนกันอยู ่ ต่อมาพระยาภูคา ได้ขยายอาณาเขต
ปกครองของตนออกไปให้กว้างขวางยิ่งขึ้ นโดยส่งราชบุตรบุญธรรม 2คนไปสร้ างเมืองใหม่ โดย ขุนนุ่นผู ้พี่ไปสร้ าง
เมืองจันทบุรี (เมืองพระบาง) และขุนฟองผู ้ น้องสร้างเมืองวรนครหรื อ เมืองปั ว
ในสมัยของพญาการเมื อง (กรานเมือง) โอรสของพญาผานอง เมืองปั ว ได้มีการขยายตัวมากขึ้ น ตลอดจน
มีความสัมพันธ์ กับเมืองสุ โขทัยอย่างใกล้ชิด พงศาวดารเมืองน่านกล่าวถึงพญาการเมืองว่า ได้ รับเชิ ญจากเจ้าเมื อง
สุ โขทัย (พระมหาธรรมราชาลิ ไท) ไปร่ วมสร้างวัดหลวงอภัย (วัดอัมพวนาราม) ขากลับเจ้าเมืองสุ โขทัย ได้
พระราชทานพระธาตุ 7 องค์ พระพิ มพ์ทองคํา 20 องค์ พระพิมพ์เงิ น 20 องค์ ให้กับพญาการเมือง มาบูชา ณ
เมืองปั วด้วย พญาการเมือง ได้ปรึ กษาพระมหาเถรธรรมบาล จึงได้ก่อสร้างพระธาตุแช่แห้ งขึ้ นที่บนภูเพียงแช่แห้ ง
พร้อมทั้ งได้อพยพผู้ คน จากเมื องปัว ลงมาสร้ างเมืองใหม่ที่ บริ เวณพระธาตุแช่ แห้ง เรี ยกว่า ภูเพียงแช่แห้งในปี พ.ศ.
1902 โดยมีพระธาตุแช่แห้งเป็ นศู นย์กลางเมื อง
เมื องน่าน มีที่ มาของชื่อปรากฏในตํานานพระอัมภาคว่า " นันทสุ วรรณนคร " ส่ วนในหนังสือ
ชินกาลมาลี ปกรณ์ เรี ยกเมืองน่ านว่า " กาวราชนคร " นัยว่าเป็ นแคว้นของกาว อันหมายถึง ชนชาติที่ อาศัยอยู ่
ในแคว้นน่านแต่ดึ กดําบรรพ์ และในตํานานเก่าๆ เรี ยกเมืองน่ านอีกคําหนึ่ งว่า " กาวน่ าน " ต่อมามีการ
เรี ยกชื่ อเมืองน่ านว่า " นันทบุรี " หรื อ " นันทบุรี ศรี นครน่าน " เข้าใจว่ า เป็ นยุคสมัยที่พระพุทธศาสนา และ