Page 67 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๕๗
พระราชทานวิสุ งคามสีมา เมื่อ พ.ศ. ๒๑๑๐ ชาวบ้านจะช่ วยกันปรั บพืนที่ ให้เป็ นเนินคล้ายจอม
ปลวกที่มี เรื่องเล่าว่า “เป็นขุยของพญานาค” และเชื่อว่า “มีรู ของพญานาคยังปรากฏอยู่ ที่วัด จึง
ตังชื่อวัดว่า “วัดโพนชัย” ส่วนชาวบ้านมักเรียกกันว่ า “วัดโพน” ถือว่าเป็นวั ดคู่บ้านคู่ เมืองด่าน
ซ้าย ที่มี การจัดให้มี งานท้าบุญเทศน์มหาชาติในเดือน ๗ หรืองานบุญหลวงนั่นเอง ๑๕
๔) ผู้เล่นผีตาโขน
ผีตาโขนจะมีผู้ เล่นเฉพาะที่ต้องมี การสืบทอดจากตระกูล
เนตรผง ส่วนผี ตาโขนน้อยนันผู้เล่นอาจเป็นเด็ก ผู้ใหญ่ ผู้หญิง ผู้ ชาย ก็สามารถเล่นได้ ด้ วยการ
สวมหน้ากากผีตาโขนที่ถูกประดิ ษฐ์และออกแบบขึน พร้อมกั บอุ ปกรณ์การเล่นซึ่งก็ คือบั กแบ้น
เมื่อสวมหน้ากากผู้เล่นก็จะออกไปหยอกล้อผู้เข้ามาร่วมงาน ซึ่ งก็ไม่ มี ใครจะถือสา เพราะเห็นว่า
เป็นเรื่องของประเพณี อย่างไรก็ตาม สุ ริยา บรรพลา๑๖ กล่าวว่า ในเทศกาลผีตาโขนในอดีตนัน
เด็กหนุ่มจะเข้ามาเล่นอย่างสนุกสนาน โดยการแต่งกายในลักษณะปกปิดร่างกายอย่างมิดชิ ดโดยมี
ความเชื่อที่ว่ า “ผีป่ามีความอายต่อผู้ คนในเมือง จึงหาเศษผ้าจากการมั ดตราสัง ผ้าจีวรพระมาท้า
เป็นเครื่องปกปิดร่างกาย”
๕) เครื่องแต่ งกายผี ตาโขน มี ส่วนประกอบที่ ส้ าคัญคื อ
ส่วนของหน้ากาก และส่วนของล้าตัว แยกออกได้ดั งนี
๕.๑) ผีตาโขนใหญ่ หมายถึง หุ่ นผีตาโขนที่ มี ขนาด
ใหญ่ ชาวบ้านในชุมชนจะท้าเป็นคู่คื อเป็นรูปชายหนึ่งตนและหญิงหนึ่งตน ผู้มี หน้าที่ในการจั ดท้ า
เป็นตระกูลหนึ่งที่อยู่ในอ้ าเภอด่ านซ้าย ซึ่งมี หน้าที่ ในการจัดท้ ามาหลายชั่วอายุ คน โดยที่ช่างใน
ตระกูลหนีจะถือว่าเป็ นหน้าที่ของตนเองที่จะต้องกระท้า และถ้าปีใดไม่ท้าก็อาจท้ าให้คนในตระกูล
นันเกิดภัยพิบัติต่าง ๆ เช่ น เจ็บไข้ได้ป่วย ฯลฯ ๑๗ จากการศึกษาของ สนอง อุปลา๑๘ พบว่า การ
ท้าผีตาโขนใหญ่นันผู้ที่จะท้าได้ ต้องเป็นชาวบ้านในตระกูล “เนตรผง” ที่มีเคยจัดท้ากันมาหลายชื่ อ
อายุคน ซึ่งผู้สร้างจะต้องมี การท้าพิ ธีขออนุญาตจากผีเจ้านายโดยแต่ งขัน ๕ และขั น ๘ มาท้าพิ ธี
ขอต่อเจ้ากวน เจ้าแม่นางเทียมก่อนจึงจะสร้างได้ และจะต้องมีการสร้ างเป็นเวลา ๓ ปีติดต่อกัน
เนื่องจากมีความเชื่อว่า “ถ้าหากไม่ปฏิบัติ ตามจะท้าให้ผู้สร้างเจ็ บไข้ได้ ป่วย และเกิดเภทภั ยกับคน
ในตระกูล
เมื่ อได้ รับอนุญาตให้ สร้างได้ ผู้ สร้ างก็จะเตรี ยม
อุปกรณ์อันประกอบด้ วย ไม้ไผ่ กระด้ ง กระดาษ เศษผ้า กาบมะพร้าว ไม้ งิว กาว หรือแป้ง
เปี ยก กะลามะพร้าว สี ลวด และด้าย น้ามาด้าเนินการสร้างในบริเวณพื นที่บ้านของตนเอง
๑๕ ศรีศักดิ์ วัลลิโภดม. (๒๕๕๐). ผีกับพุทธ ศาสนาและความเชื่ อในสังคมด่านซ้าย ดุลยภาพทางจิตวิญญาณของ
ชาวบ้านในลุ่มนาหมัน. กรุเทพฯ : มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์, หน้า ๑๓๗.
๑๖ สุริยา บรรพลา. (เมษายน-พฤษภาคม, ๒๕๔๖). ผีตาโขนกับการพัฒนา. วารสารดอกจาน. ปีที่ ๔ ฉบับที่ ๔, หน้า
๘๓-๘๙.
๑๗ ภาสินี เชือบุญมี. (๒๕๕๒). การบริหารจัดการงานประเพณี บุญหลวงและการละเล่นผีตาโขนเพื่อการท่องเที่ยว
อาเภอด่านซ้ายจังหวัดเลย. วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตร์มหาบั ณฑิต สาขาวิชาการจัดการและประเมินโครงการ บั ณฑิตวิทยาลั ย
มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย, หน้า๕๓.
๑๘ สนอง อุปลา. (๒๕๔๖). พัฒนาการประเพณีผีตาโขน อาเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย. วิทยานิพนธ์ปริญญาศิ ลปศาสตร์
มหาบัณฑิต สาขาไทศึกษาเพื่อการพัฒนา บัณฑิตวิ ทยาลัย สถาบันราชภัฏเลย, หน้า ๑๐๗.