Page 169 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๑๕๙
เพื่อการละเล่ นบุญเดือนหก แรม ๑ ค่้าถึง ๓ ค่้าเดือนหก จะมีผีขนน ้ ามาเล่นเป็นจ้านวนมาก ถ้า
หากปีใดผีขนน ้ าออกมาเล่นน้อยปู่จิรมานจะไม่พอใจ อาจมีการดลบันดาลให้ฝนตกน้ อยกว่าปกติ
ซึ่งจะมีผลต่อการท้าเกษตรของชาวบ้ าน ส้าหรับเจ้ าปู่ผ่านพิภพนั นก็จะโปรดปรานตัวแมงหน้ า
งามหรือผี ขนน ้าเป็ นอย่างมาก วิญญาณบรรพบุรุษจะแจ้งความประสงค์ผ่านร่างทรงหรือคนทรงที่
รับการถ่ายทอดพิธี กรรมเลียงผีปู่ตาซึ่งเป็นผู้หญิง ซึ่งผู้หญิงถือว่าเป็นบุคคลที่มี บทบาทหน้าที่ในการ
สืบทอดแนวคิดและสืบทอดมรดกจากบิดารมารดาโดยเฉพาะผู้หญิงที่เป็ นลู กคนสุดท้ อง จะเป็น
ผู้รับมรดกและสื บทอดเจตนารมย์ของบิดา
การละเล่นนั นเกิดจากแนวคิดที่จะเอาใจผีบรรพบุรุษ และคาดหวังว่าจะ
มีซึ่ งสิ่งตอบแทนที่เป็ นน ้าฝนและความอยู่ดีกิ นดี ความมั่ นคง มั่งคั่งและความอุดมสมบู รณ์ทาง
การเกษตรซึ่งจะมีการท้านาปลูกข้าวปี ละ ๒ ครัง ซึ่งเป็นเรื่องของวิ ถีการด้าเนินชี วิตที่ ส่งผลท้าให้
เกิดการคิดค้ นรูปแบบออกมา ส้ าหรับวิ ธี การเล่นแบบโบราณนัน ผี ขนน ้าจะผูกกะลอ ขะเหล็บ
หรือ กระโหล่งไว้บริเวณเอวหรือคอ แล้วผู้เล่นก็จะท้าการย่ อตัวลงอย่ างเป็นจังหวะ ซึ่ งอาจเรียกว่า
เป็นการ “ย่มตัว” จากนันจึงเผ่ นตัวขึนตามจังหวะของเสี ยงกลอง ที่ถูกตั วและให้จังหวะผ่านกลอง
บั๊ง ที่มีลั กษณะคล้ายกับบั๊งไม้ไผ่คื อมีลักษณะเป็ นทรงกลม ส้าหรับการขย่มตัวนั นผีขนน ้าจะท้ า
โดยประมาณ ๓ จังหวะ แล้วจึ งท้ามือจีบม้วนสองข้ าง ด้วยการกางมือออกระดับศีรษะตามจังหวะ
ของเสียงกลองที่ ถูกตีจนมีเสียงดังเป็นจังหวะ ตึง ตึ ง ตึง รวมทังสิน ๓ ครั ง ส้าหรับการละเล่นผีขน
น ้านันเป็นการสร้างความหมายด้านความเชื่อ ความศรัทธาของกลุ่ มที่อยู่ ในหมู่บ้านประกอบด้ วย
การเครือหมากสะบ้า การเล่นคนเด้ากั นหรือตุ๊กตาชายหญิงร่วมเพศกัน การเล่นควายตู้ การเล่ น
กลับเพศ การเล่นโยนตม
หน้ ากากผีขนน ้ าในปัจจุ บั นนันมั กสร้างขึ นต้นไม้ ที่ชื่อว่า พญาสั ตตบัน
หรือต้ นตีนเป็ด เพราะเป็นไม้เนืออ่ อนที่มีมากตรงบริเวณทิ ศตะวันออกของหมู่บ้าน โดยการเข้า
ป่าไปตั ดมาและเลื่อยให้ เป็ นท่อน แล้ วใช้มี ดถาก ให้เป็นรู ปหน้ ากากโดยมีองค์ประกอบของ
หน้าผาก คิว จมู ก ตา และปาก โดยการท้าโครงสร้างรวมหน้าก ากผี ขนน ้าจะมี ความกว้ าง
ประมาณ ๓๐ เซนติเมตร และมี ความยาวเท่ากับ ๕๐ เซนติเมตร จากนั นจึงใช้ สีน ้ ามันเขียน
ลวดลายดอกบังเครือ ลายเถาวัลย์ตามคิว ปาก หน้าผากและประดับหน้าตาผีขนน ้ าด้วยกระจกใสที่
มีความแวววาว หรือกระจกส่องหน้า จากนันจึงใช้ ไม้ไร่ เพื่อน้ามาท้ าเป็นเขาติ ดกับโครงสร้างของ
ศีรษะด้วยกระดาษแก้ว
เสือผ้าเครื่องแต่งกายนันจะใช้เสือผ้าเก่า ๆ ที่ทิงแล้ว เช่น ที่นอน มุ้ง แห
จากนันจึงน้ามาเย็บเป็นส่วนของล้ าตัว ส่วนแขน และขาเย็บติดกับส่ วนหัวของผี ขนน ้า ส้าหรับ
การเขียนหน้ากากผีขนน ้านันนอกจากคิว ตา ปาก จมูก ใบหูเพื่ อให้เกิดความสวยงามก็ขึ นอยู่กั บ
ทักษะและประสบการณ์ของผู้ท้าเป็ นส้าคั ญและค่านิยมของแต่ละคุ้ม การเล่นผีขนน ้ าเป็นการเล่น
พืนบ้านที่ต้ องมีการใช้ ท่าทางประกอบละเล่น ซึ่ งผี ขนน ้าของบ้านนาซ่าวก็ไม่ ได้มี กฏเกณฑ์ที่เป็ น
แบบแผนใด ๆ แต่จะใช้ความคล่องตัวของผู้เล่นเป็นหลักในการแสดง เช่ น การม้วนมือฟ้อนตาม
จังหวะแต่ไม่ก้าหนดระบบของมื อ แต่ก็มี หลักใหญ่ในการละเล่ นคือการย่อตัวลง การขย่ มตัว ยืด
ยุบตามจังหวะของกลองบั๊ง ผู้เล่นผีขนน ้านันสามารถที่จะออกท่าออกทางได้อย่ างอิสระ