Page 160 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

142
นักแสดงระบําอัปสรา ล้วนเป็ นผู ้ บริ สุ ทธิ์ ที่มีรูปร่ าง และรูปโฉมงดงาม น่ ารัก โดยเฉพาะอย่างยิ ่ง คือ
นางอัปสราต้องมีรู ปทรงพอๆ กัน ไม่อ้วนเกิ น ไม่ผอมเกิ นไป คื อมี รู ปทรงดังนางเทพอัปสรที่
แกะสลักตามฝาผนังปราสาท และจะต้องสามารถดัดมือ ดัดแขน ดัดขา ดัดเท้า เอี ยงกาย เอว หัว และ
คออย่างนุ ่ มนวล อ่ อนโค้งมากกว่าธรรมชาติ เพื่อให้สามารถแสดงตามทํานองท่วงท่ าการรําของ
ระบํา ซึ่ งนักแสดงเหล่านี้ จะต้องได้รั บการฝึ กหัด และฝึ กซ้อมเป็ นเวลานาน ไม่ตํ่ากว่า 6-7 ปี หรื อ
ฝึ กหัดตั้ งแต่มีอายุ 7 ปี
ท่ารําระบําอัปสรา
ท่ ารําในระบําอัปสรา คาดว่านํ าเอาแบบอย่างมาจากลั กษณะที่อ่ อนโยนของการ
เคลื่อนไหวของสัตว์นาค หรื อพญานาค (ภุชงคลี ลา) เพราะเขมรนับตัวเองว่า เป็ นผู ้ สื บทอดเผ่าพันธุ์
มาจากนาค หรื อมีบรรพบุรุ ษเป็ นนาค ซึ่ งเขมรได้เรี ยกตัวเองว่า นาค เขมรสองคน เรี ยกว่า เขมรสอง
นาค (ในภาษาเขมรออกเสียงว่า เนี ยก) ดังนั้ น ในการรํ าระบําอัปสรา จะมี ท่วงท่ า และลักษณะการ
เคลื่อนไหวคล้ายกับการเคลื่อนไหวของนาค
ท่ารําในระบําอัปสรา ได้ใช้ท่วงท่าการรําของตัวนางที่มีความอ่อนโยน เปรี ยบเสมือนไม้
บรรทัดโค้ง ใช้ทั้ งท่าของแขน มื อ และนิ้วมือ ท่ าของขา และเท้า ของเอว และก้น ทาของลําคอ
ใบหน้า สายตา และศีรษะ รวมทั้ งท่ าของลําตัวด้วย โดยทุ กภาคส่วนของร่ ายกายมีการกระชับ และ
กลมกลื นกันอย่ างเหนี ยวแน่ น มีการเคลื่ อนไหวทั้ งท่ วงท่าช้า ท่ วงท่ าเร็ ว ให้ ถู กต้องตามหลัก
ไวยากรณ์ของภาษาท่ า รวมทั้ งยื นอยู่บนพื้ นฐานความงดงาม และดุลยภาพ คือ ดุ ลภาพระหว่าง
ธรรมชาติของบุ คคลสังคม ระหว่างกาย จิ ตใจ และปัญญา นอกจากนี้ การใช้ท่ารํ าในระบําอัปสรา
คือแสดงท่าทางตรงกับเนื้ อหาของบทร้องที่ ร้องประกอบการแสดง เป็ นบทร้องที่มีเนื้ อหาเกี่ยวกับ
การชมสวนดอกไม้ โดยมีเทพธี ดาองค์หนึ่ งได้พาพี่เลี้ ยงเหาะลงมาชมสวน และพูดถึงความรู ้สึ กเบิ ก
บาน สบายอกสบายใจ แสดงอารมณ์ที่สนุ กสนานเมื่อเห็นดอกไม้ที่สวยงาม ซึ่ งสามารถแบ่ งท่ารําใน
ระบําอัปสรา ดังนี้
1. ท่าของมือ นิ้วมือ ข้ อมือ และแขน
เป็ นท่ารําที่สําคัญที่สุ ดที่ใช้ในการแสดงระบําอัปสรา ซึ่ งการใช้มือ นิ้ วมือ และแขน
เป็ นพื้นฐานชี วิต หรื อชี วิตโลกธาตุ คือ เกิ ด แก่ เจ็บ ตาย ตรงกับท่ามื อ คือ ใบ ยอด ดอก ผล เวลา
ผลไม้แก่ แล้ว สุ กแล้วร่ วงตกหล่ นมา แตกเป็ นเมล็ด และงอกเป็ นใบ ยอด ดอก ผลสืบเนื่องต่อไป ซึ่ ง
สามารถแบ่งท่ามือตามทัศนะโลกธาตุ ดังนี้
1.1 ท่าชี้ ไปข้างบน (โผล่หน่ อ) เป็ นท่าที่ใช้ในการเริ ่ มต้นของการรํา หรื อเป็ นท่าที่ใช้
ในการชี้ บอกสิ ่ งต่างๆ ให้ผู ้ชมรู ้ว่าเป็ นอะไร เช่ น ชี้ ไปดอกไม้ ชี้ บอกพี้ เลี้ ยงให้ปฎิ บัติ ตามพระราช
บัญชา ซึ่ งในการแสดงระบําอัปสราได้นําท่านี้ มาใช้เป็ นจํานวนมาก