Page 183 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

162
ได้เห็นความสํ าคัญของประเพณี นี้ จึงให้ความร่ วมมือร่ วมใจ สนับสนุ นเพื่อให้ช่วยกันรักษาประเพณี
นี้ ให้ สื บทอดดํารงคงอยู ่ตลอดไป (บัญชร กีรติตระกูล. 2550 : สัมภาษณ์ )
รูปแบบการแสดง
แนวปฏิบัติ ดั้งเดิ มงานประเพณีบุ ญบั้ งไฟในอดีตมีขบวนเซิ้ งที่เคยเป็ นการเล่นที่สนุ กสนาน
ของชายหนุ่ ม เป็ นการแสดงการเซิ้งของสาว ๆ ที่ได้รั บการฝึ กซ้อมจนพร้ อมเพรี ยงสวยงาม บั้งไฟใน
ขบวนแห่ ก็ได้รั บการประดับตกแต่งอย่างวิจิตรพิสดาร บั้งไฟนี้ เรี ยกว่า “บั้งเอ้” ใช้เพื่ อประกวดความ
สวยงามอย่างเดียว ไม่สามารถจุดได้ ในขบวนแห่ จะมี สัญลักษณ์ทางเพศ และการละเล่นที่โลดโผน
ตามประเพณี การเซิ้ งสมัยโบราณอิงตามตํานานความเชื่ อนิ ทานกาพย์เซิ้ งในตํานานผาแดง- นางไอ่
รูปแบบการจัดงานประเพณี บุญบั้งไฟในอดี ตจะมีการจัดกันในคุ ้ มเป็ นงานเล็ก ๆ มีพระ และ
ผู ้ นําครอบครัวเป็ นผู้ดําเนิ นการ งบประมาณได้จากการเรี่ ยไร่ภายในคุ ้ม ครอบครัวละ 1–2 บาท บั้ งไฟ
ทําเพียงคุ ้มละบั้ง โดยใช้วัสดุที่ มีในท้องถิ ่นที่หาได้ งบประมาณที่ใช้ในการจั ดทําไม่ถึง 100 บาท
ชาวบ้านในคุ้มร่ วมกันทําพิ ธีการทางศาสนา คือ การเลี้ ยงพระ บวชนาค และการสรงนํ้ าพระ ส่ วน
ขบวนแห่และการเซิ ้งเป็ นไปด้วยความสนุ กสนาน มี บรรยากาศเป็ นกันเองไม่มีพิ ธีการ การเซิ ้งใน
งานประเพณี บุ ญบั้งไฟนี้ มุ ่งความสนุ กสนานเป็ นหลัก ไม่มีระเบียบแบบแผนอะไร ยกเว้นการรําที่มี
แบบแผน และมีเอกลักษณ์เฉพาะของภาคอี สาน ในขบวนแห่ จะมีการแสดงที่ เน้นภูมิปัญญาชาวบ้าน
เน้นการคิ ดสร้างสรรค์ และสอดแทรกคติสอนใจ ข้อความที่ใช้เซิ้ งอาจเป็ นประวัติ ความเป็ นมาของ
บุญบั้ งไฟ พญาแถน ท้าวผาแดง – นางไอ่ การให้พร ตลกขบขัน ขอสิ่ งของและเซิ้ งอื่น ๆ อี กตามแต่
จะคิ ดขึ้ นมา โดยเฉพาะอย่ างยิ่งในสมัยโบราณคําเซิ ้งส่ วนมากมักจะเป็ นคําที่ หยาบโลนปะปนอยู่
มากกว่าปั จจุ บันเสียอีก นอกจากจะมี การเซิ้ งในขบวนแห่แล้ว ย ังมีการเต้ย คือ การเกี้ ยวกันในคนหมู่
หนึ่ ง ๆ สร้ างความครื้ นเครงสนุกสนานให้เกิดขึ้ นมากพอสมควรขณะที่แห่ บั้ งไฟจะมีการเล็งปื นไป
ข้างหน้าด้วย คือการยิงปื นแข่งกัน ถ้าปื นของฝ่ ายใดยิงไม่ออก หรื อออกแต่ไม่ ดัง ฝ่ ายที่ยิงออก และ
ดังก็เข้าแย่งปื นของอีกฝ่ ายทิ้งเพื่ อเป็ นพิธี จุดมุ ่ งหมายของการเซิ้ งในประเพณี บุญบั้ งไฟนับตั้ งแต่อดีต
เป็ นการเซิ้งเพื่ อแจ้งข่าวและบอกบุญ การเซิ ้งประเภทนี้ มีขึ้ นหลังจากแจกฎี กา บอกบุญไปย ังหมู ่บ้าน
ต่ างๆ แล้วใกล้ถึงวันงานจะมี การเซิ้ งไปตามหมู่บ้าน เพื่ อเป็ นการแจ้งข่าวและเตือนให้รู้ ว่า จะมี งาน
บุญบั้งไฟแล้ว พร้อมกับเรี่ ยรายเงินเพื่อสมทบทุนในการทําบุ ญบั้ งไฟด้วย ในการร้องกาพย์เซิ้ งนั้ น
สมัยก่อนจะผู กขึ้ นเป็ นกลอนสดโดยหัวหน้ าขบวน แสดงถึงความมีปฏิภาณกวีของสมัยนั้ นได้เป็ น
อย่างดี ลูกคู่จะร้องตามอย่างพร้อมเพรี ยงกัน (สุเทพ วัฒนพงศ์ศิ ริ. 2550 : สัมภาษณ์ )