Page 179 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

158
งานบุ ญบั้งไฟจึ งเป็ นพิธีกรรมที่จะช่วยย ํ้ าจิตสํานึกของความเป็ นปึ กแผ่ นของชุมชนให้เด่ นชัดขึ้ นใน
ยามที่ฤดูกาลทํานาจะมาถึ ง
ดังนั้ นเมื่อหมู่บ้านใดจะจัดงานบุญบั้งไฟก็จะมี การประชุมชาวบ้าน ผู้เฒ่า ผู้แก่ พระสงฆ์ ใน
หมู่ บ้านเพื่อขอความเห็นว่ าจะจัดงานบุ ญบั้ งไฟหรื อไม่ ถ้าตกลงจัดก็จะทําในข้อถัดไป แต่ ถ้าไม่ จัด
จะต้องส่ งตัวแทน (ผู้มีอายุเป็ นชายในหมู่บ้าน) และพ่อเฒ่าจํ้ า (หมอผีประจําหมู่บ้าน) ไปขอขมาต่ อ
เจ้าปู่ เพื่ อขอเลื่ อนไปจัดในปี ถัดไป (พิธีกรรมนี้ ไม่ มีผู ้หญิ งเกี่ ยวข้อง) เมื่ อตกลงจัดผู ้ เฒ่ า ผู ้ แก่ ของ
หมู่ บ้านจะส่งข่าวบอกกล่าวเชื้อเชิญไปย ังหมู่ บ้านใกล้เคี ยงให้มาร่ วมงานบุญด้วย ซึ่ งหมู่บ้านได้รั บ
เชิ ญมานี้ โดยมากจะเป็ นเครื อญาติกัน หรื อต้องเกี่ยวข้องสัมพันธ์กันในชีวิตประจําวัน หรื อวิ ถีการ
ผลิ ต การเชื้อเชิ ญนี้ เรี ยกว่า “เตินป่ าว” ในสมัยถัดมาบ้านเมืองเจริ ญขึ้นก็พัฒนามาเป็ นการแจกหนังสื อ
เชิญชวน ซึ่ งบางแห่งอาจมีการเชิ ญด้วยหนังสือใบลานที่เรี ยกว่า “สลากใบบุญ” เหตุ ที่ถือว่างานนี้ เป็ น
งานบุญก็เพราะว่า วัดเป็ นที่รวมของการจัดกิจกรรมของชุ มชน การเตรี ยมการต่าง ๆ ตั้งแต่การทําบั้ ง
ไฟก็ มักจะเริ่ มจากพระ ซึ่ งถือว่ าเป็ นผู ้เชี่ ยวชาญ เป็ นฉบับ (ต้นฉบับ) ในวาระโอกาสนี้ ย ังมี การ
สอดแทรกประเพณี ทางพุทธศาสนาเข้าไปด้วย เช่น การบวช และการฮดสงฆ์
ชาวบ้านจะประชุ มตกลงกันกําหนดวันนัดหมายวันที่จะทําบุญบั้ งไฟ สําหรับหมู่ บ้านที่เป็ น
เจ้าภาพก็จะประชุ มลูกบ้านเรี่ ยไรเงินและสิ่ งของตามศรัทธาเพื่อร่ วมสมทบกันสร้างบั้ งไฟ โดยบอก
บุญให้บ้านเรือน 3-4 หลังคารวมกันต้อนรับแขกจากต่างบ้านที่มารวมบ้านหนึ่ ง (ซึ่ งจํานวนไม่มาก
นักจะมาพร้ อมบั้ งไฟของหมู่บ้าน เช่ น พระภิ กษุ สามเณร หญิ งชายที่มาร่ วมขบวนแห่) ส่ วนใหญ่ก็
มักจะกําหนดให้ครอบครัวที่ บวชลูกหลานเป็ นเจ้าภาพ (เพราะต้องจัดงานเลี้ ยงญาติพี่ น้องอยู ่แล้ว)
และในวัดจะมีการทําบั้ งไฟ ซึ่ งมักจะเป็ นพระ โดยมีลู กมือคือชาวบ้านผู ้ ชายด้วยการไปหาไม้สําหรับ
มาเผาเป็ นถ่านสําหรับคั่ วผสมกับดินประสิ ว โดยเอาถ่านคั่ วขี้เจี ย (ดิน) ผสมตําเป็ น หมื้ อ เรี ยกว่าการ
ทําหมื้อ ชาวบ้านที่ได้รั บมอบหมายจะสร้างปะรํ า หรือ “ผาม” หรื อ “ตูบบุ ญ” ซึ่ งทําด้วยโครงไม้จริ ง
ยกพื้นข้างบนให้พระสงฆ์นั่งฉันภัตตาหาร ส่ วนข้างล่างปูด้วยใบไม้หรื อฟางข้าวให้หญิงสาวนั ่ง โดย
มีหญิงสู งอายุควบคุมดูแลหญิงสาวเหล่านี้ เพื่อป้ องกันมิให้ลูกชายในขบวนเซิ ้งลวนลามจนเกินเหตุ
เมื่อถึ งวันรวมชาวบ้านญาติ โยมในวันรุ่ งขึ้ นจะทํ าบุ ญตักบาตรเลี้ ยงพระเพล และตอน
ประมาณ 15.00 น. ทางวัดจะตี กลองเป็ นสั ญญาณบอกให้ทุก ๆ คนนําบั้งไฟมารวมกันที่วัดแล้วเริ ่ มตั้ ง
ขบวนแห่โดยเริ่ มจากจุดหนึ่ งซึ่ งเป็ นจุดเริ่ มต้นขบวนแห่ แล้วหลังจากนั้ นก็จะมีการจุดบั้ งไฟ ถ้าบั้ งไฟ
ของใครขึ้ นก็จะร้องไชโย หามแห่เจ้าของบั้ งไฟแต่ถ้าบั้ งไฟของใครแตก ซุ ก็ จะหามลงโคลน ในช่วง
เดือนหก นอกจากจะมีบุญบั้ งไฟแล้วย ังมีงานบุญในวันวิสาขบูชาอี กด้วย และขบวนแห่ บั้ งไฟในสมัย
โบราณจะใช้แรงงานคน หรื อเกวียนภายในหมู่ บ้านแบกหามบั้งไฟเพื่ อใช้ในขบวนแห่ซึ่ งในสมัย
โบราณจะทําเพียงบั้งเดียวเท่ านั้น (โสภี คําภี ระ. 2550 : สัมภาษณ์)