Page 87 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๗๖
สําเริง เนื่ องเสวก (๒๕๕๑ : สัมภาษณ์) แสดงความคิดเห็น เกี่ยวกับการใช้โต๊ ะอาหาร
สํ าเร็จรูป (โต๊ะจีน) ตั้ งเครื่องสังเวยว่า “จัดทําศาลเพียงตาไม่สะดวก ใช้โต๊ะจีน ปูผ้าแดงของโต๊ะจีน
ที่มีอยู่คู่กัน แล้วนําร่ม หมอน แก้วนํ้ า อาหารมาตั้ งถวาย ส่วนผิดถูกอย่างไรได้บอกเล่าหลวงพ่อแล้ว
ว่าขอขมาอาภัย”
นับได้ว่า รูปแบบองค์ ประกอบพิธีกรรม ที่ใช้ในการแก้บนละครชาตรี เกี่ ยวกับการตั ้ ง
ศาลเพียงตาเพื่อเป็นที่ประทับ และวางเครื่องสังเวย สําหร ับเทพเจ้าหรือสิ่งศักดิ ์ สิทธิ ์ นั ้ น ผู ้ถือปฏิบัติ
ได้ลดความสําคัญด้านรายละเอียดปลีกย่ อยลงไป แต่ยังคงยึดถือแบบแผน ความสําคัญของพิธีกรรม
ในภาพรวมไว้
จากการศึกษา พบว่ า การตั ้ งเครื่องสังเวย สําหร ับการแก้บน ด้วยการแสดงละครชาตรี
ในจังหวัดอ่างทอง พบว่า พิธีกรรมการตั้ งเครื่องสังเวย แบ่งออกได้เป็ น ๒ ลักษณะ คือ
๑) การตั้ งเครื่องสังเวยตามปกติ เจ้าภาพที่ ไม่ได้บนว่าจะถวายเครื่ องสังเวยใด ๆ
ต่อเทพเจ้าหรือสิ่งศักดิ ์ จะมีการตั ้ งเครื่องสังเวยเพียงอาหารคาว หวาน และนํ ้าดื่ม เท่านั้ น พบว่า
ยังมีผู้แก้บนถือปฏิบัติ พินิจ แสงอรุณ (๒๕๕๐ : สัมภาษณ์) กล่าวว่า “บนหลวงพ่อดํา วัดช้างใหญ่
ก็บนว่าถ้าได้ดังที่บนไว้ จะถวายละคร ๑ โรง ไม่ ได้ บนว่าจะถวายเครื่องสังเวยอะไร แต่ก็เตรียม
อาหาร หวาน คาว มาถวายหลวงพ่อด้วย เพราะคิดว่าไม่น่าจะผิดอะไร กลับเป็นเรื่องที่ดีเสียด้วย”
๒) การตั้ งเครื่องสังเวยชุดใหญ่ เจ้าภาพที่ บนถวายละครชาตรี พร้อมด้วยเครื่องสังเวย
จะจัดเตรียมตั้ งศาลเพียงตา พร้อมอาหารตามที่ได้บนไว้ เช่น หัวหมู หมูนอนตอง เป็ด ไก่ เหล้า
บายศรี เป็ นต้น
๒.๒ การลาเครื่องสังเวย
ขั ้ นตอนการลาเครื่องสังเวย จะทําพิธีก่อนเวลา ๑๒.๐๐ น. ผู้แสดงละครต้องเตรียมตัว
เพื่อลาเครื่องสังเวย ถึงแม้บางคร ั ้ งกําลังแสดงอยู่ก็ตาม ผู ้ แสดงที่เป็ นตัวตลกจะทําหน้าที่ เป็ นผู ้ ตัดบท
หยุดพักการแสดงเพื่อให้ “ขาดสินบน” ตัวนายโรง ตัวพระ ตัวนาง ที่ยังอยู่ในชุดการแสดงละคร (แต่ง
ยืนเครื่อง) และตัวตลก เป็นผู ้ ทําหน้าที่ลาสังเวย
จํานวนผู ้ แสดงที่จะทําพิธีลาเครื่องสังเวย ส่วนใหญ่ ใช้พระ ๑ ตัว นาง ๑ ตัว และตัว
ตลก ๑ ตัว ถ้าของสังเวยมีจํานวนมาก จะเพิ่มจํานวนผู ้แสดงเพื่อลาเครื่องสังเวย โดยใช้ผู้แสดงพระ
นาง ๒ คู่ ตัวตลก ๑ ตัว
ขณะที่ผู้ แสดงเดินออกจากโรงละครเพื่อไปลาเครื่องสังเวย ปี่พาทย์บรรเลงเชิด ผู้แสดง
ออกไปนั ่ งคุกเข่าที่หน้ าศาลเพียงตา แสดงความเคารพด้วยการถวายบังคมต่อสิ่งศักดิ ์ สิทธิ ์ แล้วจึง
ยืนขึ้ นร ับเครื่ องสังเวย โดยตัวตลกจะเป็นผู ้ ยกส่งให้ ตัวพระถือของคาว ตัวนางถือของหวาน และ
บายศรี ตัวตลกถือขวดเหล้า และแก้วนํ้า ผู ้ แสดงยืนเรียงตามลําดับ หันหน้ าไปทางศาลเพียงตา
หรือ สิ่งศักดิ ์ สิทธิ ์ ตัวพระยืนด้านขวา ตัวนางยืนด้านซ้าย ตัวตลกยืนตรงกลางด้านหลัง รายละเอียด
ดังแผนภูมิที่ ๔