Page 127 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๑๑๖
๕. เพลงประกอบการแสดง
การแสดงละครชาตรี เพลง นับว่าเป็นองค์ประกอบสําคัญในการดํ าเนินเรื่อง หรือบอกเล่ า
เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในการแสดง ตลอดทั้ งการแสดงท่าทาง กิริยาอาการ ที่ผู้แสดงใช้ประกอบสื่อสาร
ให้ผู้ชมได้ร ับรู้ รวมทั ้ งเป็นวัฒนธรรมด้านการบรรเลงดนตรีไทย ที่ ใช้ประกอบการแสดง ด้วย
จากการศึกษา พบว่า เพลงที่ใช้ประกอบการแสดงละครชาตรี ในจังหวัดอ่างทอง แบ่งออก
ได้เป็ น ๔ ลักษณะดังนี้
๕.๑ เพลงโหมโรงและลาโรง
ก่อนการแสดง วงปี่พาทย์บรรเลงเพลงชุดที่เรียกว่า เพลงโหมโรง มีจุดประสงค์เพื่อ
ประกาศให้ทราบว่า จะมีการแสดงละครขึ้ น ในอดีตการที่จะทราบว่าจะมีละครแสดง สังเกตได้จาก
ระยะเวลาว่าโหมโรงเวลาใด นอกจากนี้ ยังสามารถสังเกตจากชุดของเพลงว่า โหมโรงชุดใด ทั ้ งนี้ เมื่อ
เสร็จสิ้นการแสดงละครแต่ละคร ั ้ ง วงปี่พาทย์จะบรรเลงเพลงแสดงว่าการแสดงเสร็จสิ้นแล้ว ที่ เรียกว่า
เพลงลาโรง การแสดงละครชาตรี ในจังหวัดอ่างทอง ใช้เพลงบรรเลงก่อนการแสดง และหลังเสร็จสิ้ น
การแสดง มีรายละเอียด ดังนี้
๕.๑.๑ โหมโรงก่อนเริ่มการแสดงภาคเช้า ในป ัจจุบันใช้รูปแบบของ การโหมโรง
มหรสพ ซึ่งเป็นเพลงชุดเดียวกับเพลงโหมโรงเย็น ตามขนบการบรรเลงปี่พาทย์ประกอบการแสดง
พบว่า มีการบรรเลงเพลงไทย สอดแทรกในเพลงชุดโหมโรงด้วย เช่น เมื่อบรรเลงเพลงเข้าม่านจบ
จะบรรเลงเพลงเถา ๑ เพลง แล้วจึงบรรเลงเพลงปฐม หรือบรรเลงเพลงเสมอและร ัวลาเดียว จบแล้ว
จะบรรเลงเพลงเถา ๑ เพลง แล้วจึงบรรเลงเพลงเชิดสองชั้ น (เพลงเชิดฉิ่ง) ต่อไปจนจบ สายหยุด
ลํ้าเลิศ (๒๕๕๐ : สัมภาษณ์) กล่าวถึง การสอดแทรกเพลงต่ าง ๆ บรรเลงในชุดโหมโรง ว่า เพื่อเป็น
การซ้อมมือเพลงที่ ได้เรียนไว้ เนื่องจากเริ่มโหมโรงเร็ว ยังมีเวลาเหลือมาก (ก่อนถึงเวลา ๑๐.๓๐ น.)
ที่ละครจะเริ่มเล่น แต่ทั ้ งนี้ ยังพบว่า มีปี่พาทย์ประกอบการแสดงละครชาตรีบางคณะ มักบรรเลงตัด
เพลงโหมโรงให้สั ้ นลง เช่น เพลงสาธุ การ ๑ เที่ยว เพลงตระ เพลงร ัวสามลา เพลงเข้าม่าน ๑ เที่ยว
เพลงปฐม ๑ เที่ยว เพลงเสมอและร ัวลาเดียว แล้วหยุดพักการบรรเลง เมื่อละครได้เวลาเริ่มแสดง
จึงบรรเลงเพลงกราวใน และเมื่อผู ้ แสดงแต่ งตัวพร้อมแล้ว จึงดําเนินการตามพิธีกรรมก่อนการแสดง
ต่อไป
๕.๑.๒ โหมโรงก่อนเริ่มการแสดงภาคบ่ าย ในป ัจจุบัน วงปี่ พาทย์ไม่ใช้เพลงชุด
โหมโรงกลางวัน เนื่องจากเพลงในชุ ดโหมโรงกลางวัน ประกอบด้วย เพลงหน้าพาทย์ชั ้ นสูง เช่น
เพลงเสมอข้ามสมุทร เพลงตระบองกัน เพลงเชิดฉาน จึงเป็ นป ัญหาสําหร ับวงปี่พาทย์พื ้ นบ้านทั ่ วไป
(เพทาย วรรณทอง , ๒๕๕๐ : สัมภาษณ์) การบรรเลงเพลงโหมโรงละครภาคบ่าย ใช้เพลงกราวใน
บรรเลงแทน
๕.๑.๓ เพลงบรรเลงหลังเลิกการแสดง เมื่อเสร็จสิ้นการแสดงละครชาตรี ในแต่ละ
คร ั ้ ง วงปี่ พาทย์จะบรรเลงเพลงเพื่อเป็ นบอกสัณญาณว่า การแสดงเสร็จสิ้นลงแล้ว ซึ่งละครชาตรี ใน
จังหวัดอ่างทอง บรรเลงโดยใช้ เพลง ๒ เพลง คือ