Page 2 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

ชื่อเรื่ อง : ย่านบางโคล่กับการอนุรั กษ์ดนตรี ไทย
ผู ้ วิจัย : รองศาสตราจารย์ ดร. พรรณี บัวเล็ก
บทคัดย่อ
งานวิจัยชิ้นนี้ มีวัตถุประสงค์ 1. เพื่อศึ กษามรดกทางวัฒนธรรมดนตรี ไทยของย่านบางโคล่
ทั้งการเกิ ดและความสื บเนื่อง และ 2. เพื่อศึ กษาปัญหาและอุปสรรคการอนุ รักษ์ดนตรี ไทยของย่าน
บางโคล่จากอดีตถึงปัจจุ บัน ผู้วิจัยได้ใช้การศึกษาเชิ งประวัติศาสตร์ โดยเก็บข้อมูลจากเอกสารและ
การสัมภาษณ์ และนําข้อมูลมาวิเคราะห์และพรรณนา ข้อมูลจากฝ่ ายชุ มชนในย่านบางโคล่เป็ น
ข้อมูลที่ สําคัญที่ใช้ในการศึกษา
จากการศึ กษาพบว่าย่านบางโคล่ เป็ นพื้ นที่สวนที่ อุ ดมสมบูรณในอดีต ที่ตั้ งอยู่บนริ มนํ้ า
เจ้ าพระยา ผู้คนที่ เข้ามาอยู่อาศัยในบริ เวณนี้ รุ ่ นแรกเป็ นผู ้ ที่ หนี ภัยสงครามมาจากอยุ ธยา จาก
หลักฐานพบว่า มี สองวัดที่ก่ อสร้าง ประมาณ ปี พ.ศ. 2313 ในสมัยกรุ งธนบุ รี 3 ปี หลังจากกรุงศรี
อยุธยาล่มสลาย ในสมัยต้นรัตนโกสินทร์ ผู ้ คนได้เคลื่อนย ้ายเข้ามาอยู่ในพื้นที่นี้ มากขึ้ นโดยเข้ามา
ยึดอาชี พการทําสวน ชี วิตชาวสวนที่ สงบของผู ้ ที่ อยู ่ในบริ เวณนี้ ได้ค่ อยๆเปลี่ ยนไปเมื่ อพบกับ
ขบวนการปรับกรุ งเทพฯไปสู่ สมัยใหม่ ขบวนการสร้างเมื อง และการสร้างอุ ตสาหกรรมในตลอด
ช่วงประวัติ ศาสตร์
ดนตรี ไทยถือว่ าเป็ นวัฒนธรรมสําคัญของชาวย่ านบางโคล่ ในอดี ตชาวสวนที่นี่ ได้เล่ น
ดนตรี ไทยทั้ งในพิ ธีกรรมทางศาสนาและในพิธี กรรมที่ เกี่ ยวข้องกับชีวิ ต หรื อแม้แต่ เพื่อความ
สนุ กสนาน ด้วยเหตุ ผลที่ พื้ นที่บริ เวณนี้ อยู ่ติ ดกับริ มฝั ่ งแม่นํ้ าเจ้าพระยา ผู ้ คนจึ งได้แลกเลี่ ยนทั้ ง
ผลผลิ ตและวัฒนธรรมกับคนต่ างถิ่นอยู ่ตลอดเวลา ดังนั้ นดนตรี ไทยที่ อยู่ ในบริ เวณนี้ จึงเป็ น
วัฒนธรรมที่เกิดจากแลกเปลี่ ยนและผสมผสานของชาวบ้านที่อยู ่รอบอ่าวไทย การเล่ นดนตรี ไทย
ของชาวบางโคล่ได้ลดน้อยลงไปเมื่ อสภาพแวดล้อมได้เปลี่ยนไป
นอกจากชาวสวนแล้ว เจ้านายชั้ นสูงเชื้อพระวงศ์ สมเด็จเจ้าฟ้ ากรมหลวงลพบุรี ราเมศวร์ ก็
มีวงปี่ พาทย์ที่ นี่ ด้วย วงวังบางคอแหลมของพระองค์เป็ นวงดนตรี ไทยที่ ดี ที่ สุ ดวงหนึ่ งในยุคนั้ น
ความสําเร็จของวงมาจาก 4 ปั จจัยสําคัญ 1. เจ้าของวงมีทรั พย์สิ นและ มีอํานาจราชศักดิ์ 2. ครูดนตรี
ที่ เป็ นอัจฉริ ยะ 3. นักดนตรี ที่มีความอุตสาหะ และ 4. บรรยากาศแวดล้อมที่เอื้ ออํานวย ทั้ งการเมือง
และการปกครองในยุคสมบูรณาญาสิทธิ ราช วงวังบางคอแหลมนี้ มีอายุประมาณ 5 ปี และสิ้ นสุ ด
ลงเมื่อท่านเจ้าของวงถึงแก่ทิวงคตในปี พ.ศ. 2475
(1)