Page 136 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

121
พระพิณบรรเลงราช (แย้ม ประสานศั พท์ ) (พ.ศ. 2408-2480)
พระพิ ณบรรเลงราช (แย ้ม ประสานศัพท์ ) เป็ นนักดนตรี คนสําคั ญคนหนึ่ งของกรุ ง
รัตนโกสิ นทร์ มีความสามารถเล่นดนตรี ได้รอบวงและชํานาญมากที่สุ ดคือ “เครื่ องหนัง” ทุกชนิ ด
พระพิณบรรเลงราช เดิมชื่อ แย ้ม หรือ แหยม ประสานศัพท์ เป็ นบุตรคนที่ 3 ของขุนกนกเลขา
กับนางนิ ่ม เกิ ดที่บ้านตรอกไข่ ถนนบํารุ งเมื อง ติ ดกับวัดเทพธิดาราม เมื่อวันอังคาร ขึ้ น 15 คํ่า เดื อน
6 ปี ฉลู ตรงกับวันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2408 ท่านเป็ นน้องชายแท้ๆ ของพระยาประสานดุ ริยศัพท์
(แปลก ประสานศัพท์) อ่อนกว่าพระยาประสานฯ 5 ปี ย ังมีพี่ชายอี กคนหนึ่ งชื่ อ เปลี่ยน และน้องสาว
อีกสองคนชื่อ สุ ่ น และนวล (พงศ์บุปผา)
เมื่อย ังเยาว์วัยได้เริ่ มเรี ยนดนตรี กับครู ช้อย สุนทรวาทิ น โดยเป็ นศิษย์รุ่ นต้นๆ เช่ นเดียวกับ
พระยาประสานฯ พี่ ชาย แต่ได้แยกออกไปรั บราชการอยู่ในกรมพระตํารวจหลวงที่เรี ยกว่ า “กรม
มลายู อาสาจาม” ในตําแหน่งช้าง ทํางานประจําอยู่ ณ วังกรมหลวงสรรพศาสตร์ศุภกิ จรับพระราชทาน
เบี้ ยหวัดปี ละ 12 บาท อยู่ในตําแหน่งนี้ ต่อมาจนถึง พ.ศ. 2453
เนื่องจากมี ความสามารถในการเล่นดนตรี ปี่ พาทย์ดี และมีฝี มือตีกลองดีมาก พระยาประสานดุ
ริ ยศัพท์ จึงนําเข้าถวายตัวในพระบาทสมเด็ จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 แล้วย ้ายมาสังกัดกรม
มหรสพ เมื่ อวั นที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2453 อี กปี หนึ่ งต่ อมาก็ ได้เลื่ อนเป็ นมหาดเล็กวิ เสส รั บ
พระราชทานเงินเดือน 60 บาท แล้วเลื่ อนขึ้ นเป็ นขุนพิณบรรเลงราช เมื่ อวันที่ 18 มกราคม พ.ศ. 2453
และเป็ นหลวงพิณบรรเลงราชเมื่ อวันที่ 10 เดื อนพฤศจิกายน พ.ศ. 2457 รับพระราชทานเงินเดือน เดื อน
ละ 60 บาท ในเดือนต่ อมาก็ ได้เป็ นหุ้มแพรหลวงพิ ณบรรเลงราช แล้วเลื่อนเป็ น พระพิณบรรเลงราช
เมื่อวันที่ 9 เดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2462
พระพิณบรรเลงราชได้ติ ดตามพระยาประสานฯ ผู้เป็ นพี่ชายไปเล่นดนตรี ในวังเจ้านายหลาย
แห่ ง สมเด็จเจ้าฟ้ าภาณุ รังษี สว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธ์วงศ์วรเดช โปรดปรานฝี มือตีกลองของคุณ
พระมาก และได้ทําหน้าที่เป็ นผู ้ ตี กลองประจําพิณพาทย์หลวงตลอดมา ได้ถ่ายทอดวิ ชานี้ ไว้ให้แก่ ศิษย์
ในกรมมหรสพ และกรมศิลปากรหลายคน
พระพิณบรรเลงราช แต่งงานครั้ งแรกกับนางสาวจ้อย บุตรี หลวงอภัยพิทักษ์ (ใหญ่) และนางขํา
ซึ่ งเป็ นเพื่อบ้านกับท่ านบิ ดา มีบ้านเรื อนอยู ่ถนนมหาชัย ตําบลสําราญราษฎร์ ใกล้กับวัดเทพธิดาราม
นั ่นเอง และแต่งงานเมื่ อ พ.ศ. 2435 มีบุตรชายคนหนึ่ งชื่ อ เจ๊ก ประสานศัพท์ เกิด พ.ศ. 2436 ต่อมารั บ
ราชการได้เป็ นที่หมื่ นประจักษ์เสี ยงประจิ ตร์ ต่ อมาเมื่อนางจ้อยถึ งแก่กรรม จึงได้แต่งงานกับนางสม
บุญ เกิ ดบุตรอี ก 3 คน ชื่อ ปรุ ง (ชาย, เกิด พ.ศ. 2456) บุญรอด (หญิ ง เกิ ด พ.ศ. 2461) และบรรเลง (หญิง